czwartek, 21 marca 2013

#1263 - Komix-Express 178

Komiksowo solidarne ubolewa nad decyzją wierchuszki MFKiG (o czym wkrótce szerzej postaram się napisać), a tymczasem gdzieś w Polsce pojawił się kioskowy „Thorgal” w wersji Hachette. Podobnie, jak w przypadku „Wielkiej kolekcji komiksów Marvela” jest to nakład testowy, dzięki któremu wydawnictwo zbada głębokość potencjalnego rynku. Pierwszym tomem w cyklu jest „Zdradzona czarodziejka”, do której dołożono plakat (przedstawiający rysunek zdobiący okładkę tomu „Barbarzyńca”) i osiem stron bonusów. Zapowiedziano również kolejne dwa albumy - „Wyspę lodowych mórz” i „Trzech starców z krainy Aran”. Za wydany w twardej okładce i pomniejszonym formacie tomik trzeba zapłacić 9.90 złotych. To cena promocyjna – regularna będzie wynosiła 29.99, a jako prezent dla prenumeratorów przewidziano „wspaniały portret Thorgala”. Tłumaczeniem komiksu zajął się oczywiście Wojciech Birek. Już można zamawiać prenumeratę, hehehe.

W zapowiedziach poznańskiej Centrali znalazł się nowy komiks tandemu Bartosz Sztybor-Piotr Nowacki. „It's Not About That” swoją premierę będzie miało dosłownie na dniach, 25 marca 2013 roku, a prapremierowo komiks będzie można kupić podczas Bydgoskiej Soboty z Komiksem. Cena okładkowa – 30 złotych bez 10 groszy, 74 strony, na miękko. Tak wygląda opis tej pozycji:

Śniadanie, obiad, kolacja, podlanie ogródka, wysprzątanie domu, przycięcie żywopłotu. To codzienność dla robota 150186 i jemu podobnych. Nudna, ale przyjemna codzienność, bo do emerytury zostało już tylko kilka dni. Ale gdyby nagle coś się zmieniło, coś poszłoby nie tak, a wszystko inne okazałoby się kłamstwem? Co wtedy zrobi 150186, by ocalić swoją nudną codzienność?

A tymczasem dwie kolejne pozycje z katalogu Centrali ujrzały światło dzienne. „Pustelnik” Martina Ernstsena inauguruje Centralkę, linię komiksową przeznaczoną dla młodszych czytelników. Komiks ten zdobył pierwszą nagrodę w międzynarodowym konkursie na najlepszy komiks dla dzieci ABECEDEX - Poznań 2012 podczas Ligatury. Jest sugerowany dla dzieci, które skończyły piąty rok życia. Jego cena okładkowa wynosi 34.90 zł. Całość liczy sobie 56 stron, a tak przedstawia się opis:

„Pustelnik” Martina Ernstsena to opowieść o chłopcu, który spędza wakacje u babci na północy Norwegii. Historia przedstawia rozwój przyjaźni między dwojgiem bohaterów. Autor podejmuje też problem odróżniania przez małe dziecko fantazji od rzeczywistości. Dzięki nastrojowym kolorom komiks prezentuje wiarygodny i fascynujący obraz środowiska i czasu, w którym toczy się akcja.

Drugą premierą jest wydanie dość długo odkładanych (i jakby niespecjalnie promowanych) „Powrotów” Katarzyny Kaczor. Rzecz to niewielka, bo licząca sobie tylko 28 stron (cena też nie największa – 14.90 zł). I jakby niewiele da się powiedzieć o tym zeszycie.

Młoda autorka z wielkopolskiego Złotowa w swym debiucie opowiada uniwersalną historię o rozstaniach i powrotach. „Powrotach” ze spotkań z chłopakiem w innym mieście, do szarej codzienności, w której żyć można jedynie wspomnieniami i oczekiwaniem na kolejne spotkanie z Nim, na powrót do Niego. W swojej noweli graficznej Katarzyna Kaczor czekanie wpisuje w nadzieję, ponieważ w każde rozstanie wpisana jest możliwość „powrotu”.

Najważniejszą jednak informacją związaną z Centralą jest to, że podczas 4. edycji międzynarodowego festiwalu kultury komiksowej Ligatura otwarta zostanie pierwsza galeria komiksu. „Cheap East”, bo takie miano będzie nosiło to przedsięwzięcie, promować się będzie periodykiem pod takim samym tytułem. Dostaniemy więc magazyn komiksowy którego pierwszy numer ukaże się już w kwietniu. Gazeta licząca kilkanaście stron i zawierająca wyłącznie plansze komiksowe autorstwa znanych rysowników z Polski i zagranicy będzie dostępna bezpłatnie w kinach, galeriach, kawiarniach, na uczelniach, butikach itp. największych miast Polski. Nakład 1 numeru to 10 000 egzemplarzy. Ponadto, na stronie internetowej udostępniona zostanie elektroniczna wersja czasopisma. Jego celem będzie poszerzanie horyzontów światopoglądowych oraz kulturalnych mieszkańców miast, promowanie czytelnictwa w Polsce oraz promocja i prezentacja ambitnych projektów komiksowych z Polski i zagranicy. „Cheap East” ma trafiać do osób o szerokich zainteresowaniach artystycznych, literackich, muzycznych itp., aktywnych uczestników życia kulturalnego miasta oraz osób kreatywnych i otwartych na nowe zjawiska.

W dniu 15 marca 2013 ruszył preorder na pierwszy zeszyt serii komiksowej zatytułowanej „Statek namiętności”. Przedpremierowo zamawiać go można na stronie sklep.timof.pl. Jego premiera przewidziana jest na Festiwal Komiksowa Warszawa 2013. Warunkiem publikacji jest osiągnięcie 200 zamówień w preorderze. Wydawcą komiksu jest Dolna Półka, imprint wydawnictwa timof i cisi wspólnicy. Pierwszy zeszyt będzie miał 48 stron kolorowych, a w środku znajdzie się kompletna historia komiksowa oraz między innymi oryginalne opowiadanie, które stało się kanwą dla komiksu, galeria gościnna, szkice robocze. Cena? W przedsprzedaży 25 złotych, na okładce – 29.90. Komiks (oczywiście) przeznaczony jest dla czytelników dorosłych.

Po wydaniu w sumie 23 albumów pod szyldem „Strefy Komiksu” zawierających wyłącznie komiksy, Wydawnictwo Roberta Zaręby zdecydowało się na eksperyment. Kolejny numer pisma, oprócz komiksów, będzie zawierał publicystykę komiksową. Obok przedruków z „Magazynu Fantastycznego” (poprawionych i uzupełnionych) znajdą się w nim materiały premierowe. Dokładny spis treści zostanie podany za jakiś czas, a na razie dostępna jest okładka autorstwa Tomasza Bińka. Jeśli pomysł spodoba się czytelnikom (inaczej rzecz ujmując, nie odnotowany zostanie jakiś dramatyczny spadku sprzedaży), od czasu do czasu ten manewr będzie powtarzany z naciskiem na materiały premierowe. Dla mnie koncept wydaje się dość ciekawy – chętnie sięgnę po publicystykę komiksowa, która w inny sposób (bo przecież nie będę kompletował biblioteczki „MF”) jest dla mnie niedostępna.

Znany jest temat nowego numeru „Zeszytów Komiksowych” - Michał Błażejczyk i Michał Traczyk ogłosili, że wątkiem przewodnim „szesnastki” będą lata dziewięćdziesiąte w polskim komiksie. Jest to również zapowiedz zmiany formuły pisma, która odchodząc od formy monograficznej będzie skłaniać się bardziej ku sprawom bieżącym, aktualnym. Ekipa „ZK” zapowiada przybliżenie lat dziewięćdziesiątych poprzez przypomnienie twórców, czasopism, publikowanych wówczas komiksów, dotarcie do ludzi próbujących wówczas budować rynek komiksowy. Zapowiada się smakowicie. Teksty związane z tematem numeru należy przesyłać na adres redakcji do końca czerwca 2013, pozostałe teksty można przesyłać na bieżąco, przez cały rok.

Już w tym tygodniu odbędzie się druga edycja Krakowskiego Festiwalu Komiksowego. Impreza organizowana jest przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Krakowie, Instytut Francuski w Krakowie oraz Krakowskie Stowarzyszenie Komiksowe. W Mieście Polskich Królów pojawią się między innymi Tomasz Bereźnicki, Tony Sandoval i Anouk Ricard, której komiks „Kukułki Bouzona” został nagrodzony „polskim Angouleme”. Konwent odbędzie się w Artetece Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie (ul. Rajska 1 Kraków), w dniach 24-25 marca br. Program dostępny jest na stronie MSK. Zapraszamy!

środa, 20 marca 2013

#1262 - Mój dom

„Mój dom” to niepozorna książka dla dzieci wydana w ubiegłym roku przez małe, warszawskie Wydawnictwo Entliczek, które swojej ofercie ma w łącznie cztery książki. Minimalistyczna okładka, na niej tytuł, nazwisko autorki oraz nazwa wydawnictwa. Poniżej pośrodku pustynnego (albo letniego) krajobrazu stoi dom, właściwie domek, mały, maciupeńki, bez okien, ale z drzwiami i gdyby nie strzałka, która na niego wskazuje, to istnieje niebezpieczeństwo przeoczenia go.

Przewracam kartkę – znów ten sam domek, tym razem w scenerii zimowej, u dołu strony dopisek: „Mój dom wygląda niepozornie”. Ciężko się z nim nie zgodzić. Przewracam kolejną kartkę. Tło się zmienia, nastała jesień, na dwóch stronach nadal nic się nie dzieje, sam domek jakby trochę większy, ale niewiele, są kolejne dopiski, informacje: „Mój dom nie rzuca na kolana, naprawdę nic specjalnego. Zapraszam”. Przewracam kolejną stronę i się zaczyna!

Właściwie, co się zaczyna? Początkowo trudno powiedzieć. W książce Delphine Durand wszystko dzieję się razem, od razu, wbrew logice i zdrowemu rozsądkowi. Na stronach panuje wizualny chaos, można dostać oczopląsu od kolorów, od ilości postaci, od szczegółów, dużych i małych napisów. Dużo, dużo bohaterów. Którzy z nich są głowni, a którzy poboczni? Jak się nie zgubić w plątaninie imion i pseudonimów? I w końcu do kogo należy tytułowy „dom”? Dodatkowo sekwencje zdarzeń powstawiane zostały w komiksowe klatki/kadry, ale nie da się ich czytać jeden po drugim, nie ma między nimi wynikania przyczynowo-skutkowego. Trzeba ugryźć sprawę inaczej. Postarać się odpowiedzieć na proste i znaczące pytania: jest jakaś akcja, czy jej nie ma? Co jest, a czego nie ma?

„Tylko spokojnie, oddychaj głęboko”, mówię do siebie. I otwieram książkę jeszcze raz, a potem kolejny i kolejny. I już nie mogę się oderwać. Początkowe wrażenie, że wszystkiego jest w nadmiarze, znika. Uświadomiłem sobie, że oto autorka, która zilustrowała już nie jedną książkę dla dzieci, oprowadza wycieczkę po swoim domu. Jednakże owego „domu” nie należy rozumieć dosłownie, jako fizycznego miejsca w czasie i przestrzeni zamieszkanego przez autorkę, a raczej jako wniknięcie w jej wyobraźnię. To takie oprowadzanie po umyśle, po wyobraźni, jak mówi Indianin Dugo na ostatniej stronie książki: „Przecież to nie jest wcale prawdziwy dom!” To oczywiście jedynie maleńkie ziarno prawdy o książce „Mój dom”.

Książka Delphine Durand to swoisty rejestr sensów, spis inwentarza. Wspomniany powyżej chaos jest, poprzez różnego typu zestawienia, porządkowany, nazywany i układany w odpowiednich pokojach i szufladach. Np. w domu „jest takie specjalne miejsce, gdzie się chowa wszystko, co to nie wiadomo, gdzie na razie wsadzić”, w tym pomieszczeniu jest szuflada na rzeczy, które nie istnieją, na pomysły, na które nikt jeszcze nie wpadł czy na antymaterię. Dom zamieszkują różne zwierzęta, takie dziwne (jak glucie czy potwory), ale także bardziej realne (jak króliczki, psy, koty, żyrafy czy słonie). Galeria postaci, która przewija się na kartkach książki jest ogromna, wymienię tylko moich ulubionych bohaterów: Johnny Zgroza, Mustafa, Berenika Kiełbasa, Szymon Salceson, Antoni Kiszka, Potarganiec, pan Cowieto, Kundzia.

Trudno tę książkę zaszufladkować. Dla mnie książka „Mój dom” jest komiksem. Przypuszczam jednak, że wiele osób może mieć problem z jednoznacznym określeniem, czy i w jakim stopniu jest to komiks. Choć bohaterzy często wypowiadają się „w dymkach”, są klatki kadrów, ale „brakuje” logicznej, następującej po sobie sekwencyjności zdarzeń, konsekwentnego i swobodnego przechodzenia od jednego do kolejnego kadru, który następuje po poprzednim. Chociaż sekwencyjność istnieje, wymaga tylko spostrzegawczości i aktywności: panu Bławatkowi zginął kot, szuka go, możemy szukać razem z nim - ignorując inne „historie”, przewracać kartki i wyłapywać tylko pana Bławatka, aby się przekonać czy kota znajdzie, czy nie. Tego typu „historii” jest kilka. Podobny zabieg zastosowali Aleksandra i Daniel Mizielińscy w serii „Mamoko”.

Warstwa wizualna pełni w książce Delphine Durand nadrzędną rolę, a czytelnik sam może nadawać dodatkowe sensy w warstwie narracyjnej. Zachęca do tego także autorka, która pod koniec umieściła rozdział, gdzie „można robić to, co się komu żywnie podoba”, czyli rysować po książce. Otwarte zaproszenie, do dorysowania ciągów dalszych dla niektórych „historii” opowiedzianych na poprzednich stronach, jest pewnie bardzo atrakcyjne dla dzieci lub dla osób, które potrafią rysować. Ja nie potrafię, więc jedynie dopowiedziałem sobie, co pan Bławatek mówi do swego cudem odnalezionego kota, czy i jak pies pozbędzie się ze swego grzbietu Plucia, etc. Bez wątpienia „Mój dom” jest książką, którą czyta się (i ogląda) kilka razy. Trudno się z nią nudzić. Polecam.

czwartek, 14 marca 2013

#1261 - „Nie chcesz zrobić komiksu dla dorosłych?” - wywiad z Tomaszem Samojlikiem

Tomasz Samojlik może uchodzić za symbol współczesnego komiksu dla dzieci. Zaczynał od wydawanych niemal własnym sumptem albumów, a teraz jego komiksy wydawane są w imprintach Kultury Gniewu i Centrali. O jego najnowszym projekcie, o żubrze Pompiku i o Hajnówce przeczytacie w wywiadzie przeprowadzonym przez Dominikę Węcławek i Macieja Gierszewskiego.

Komiksy takie jak "Ryjówka przeznaczenia" z miejsca urzekają młodych czytelników i nie odstraszają dorosłych. Jak pracujesz nad zawartością: masz taki dar, robisz ostrą selekcję materiału, testujesz wszystko na własnych dzieciach?
Wszystko naraz (tylko z tym darem nie jestem pewien). Wymyślam historię, która sama w sobie ma być ciekawa. I to dla mnie przede wszystkim. Jeśli mnie historia nie wciąga, to dlaczego miałbym ją rysować? Już na tym etapie robię selekcję pomysłów. Te, które są zbyt skomplikowane, czy z innego powodu nie nadają się dla małego czytelnika, wypadają lub podlegają modyfikacji. Cały czas staram się pamiętać, że ma być w komiksie jakaś wartość dodana, a więc tu i ówdzie poutykane rodzyneczki w postaci informacji przyrodniczych lub innych. Pierwszą wersję, taką do czytania, ale jeszcze bez kolorów i czasem nawet bez gotowego zakończenia testuję na moich dzieciach i daję do przeczytania znajomym specjalistom przyrodnikom. Ich uwagi pomagają mi uniknąć wpadek merytorycznych, pozwalają też poprawić jakieś gorsze, mniej zrozumiałe, czy nudniejsze momenty, wreszcie dopasować do całości jedną z wymyślonych przeze mnie wersji zakończenia.

W tym roku jeszcze jedna Twoja książka, tym razem w Centrali, będzie to "Bartnik Ignat i skarb puszczy”, czy mógłbyś przybliżyć tę publikację?
„Bartnik Ignat...” będzie moim powrotem do historii białowieskich. Tym razem fabuła komiksu obracać się będzie wokół autentycznych wydarzeń z 1795 i 1796 roku, kiedy to ważyły się losy Puszczy Białowieskiej. Po trwającym kilkaset lat okresie jej ochrony jako własności wielkich książąt litewskich i polskich królów, puszcza, po przejściu pod rosyjskie władanie, z dnia na dzień straciła swój status. Osocznicy, ludzie od pokoleń zajmujący się chronieniem puszczy, utracili wszelkie przywileje i stali się chłopami pańszczyźnianymi. Puszcza została praktycznie bez ochrony i jej losy wisiały na włosku. To, co mogło się z nią stać, najlepiej obrazuje przykład jednej z trzynastu części, na którą Puszcza Białowieska była wówczas podzielona. Straż Kraśniczańska, bo tak się ta część nazywała, trafiła w ręce rosyjskiego feldmarszałka Piotra Rumiancewa i w ciągu kilku lat została kompletnie pozbawiona drzew (do dziś na mapie puszczy widać w tym miejscu charakterystyczne trójkątne wcięcie).
Na tym tle rozgrywać się będzie opowieść o Ignacie, starym bartniku (a więc człowieku, który zakłada w lesie barcie i zajmuje się mieszkającymi w nich pszczołami, korzystając z produkowanego przez nie miodu i wosku), który za wszelką cenę chce ocalić puszczę i dawne puszczańskie tradycje przed zniszczeniem.

Mam wrażenie, że książka będzie adresowana dla tych trochę starszych młodych ludzi?
Myślę, że z „Bartnikiem” będzie podobnie jak z „Ostatnim żubrem” – fabuła na swoim podstawowym poziomie będzie czytelna dla 7-latka, starszy czytelnik będzie mógł wyciągnąć z niej więcej. Tradycyjnie, komiks opatrzony będzie przypisami. Moją ambicją jest stworzenie ciekawej, przygodowej fabuły, a jednocześnie przekazanie czytelnikom wiedzy o tradycyjnym użytkowaniu lasów sprzed kilkuset lat, o kompletnie dziś już zapomnianym związku człowieka z puszczą, w którym człowiek nie był elementem destrukcyjnym. Nie obędzie się oczywiście bez pościgów, zwrotów akcji i dramatycznych momentów!

Nie myślisz nad komiksem dla dorosłych? Masz może jakiś pomysł, który chciałbyś kiedyś narysować?
Hmm, to o tyle trudne pytanie, że pojęcie „komiks dla dorosłych” można różnie rozumieć. Jeśli ktoś za taki komiks uznaje dzieło „dorosłe” tylko dlatego, że błyska w nim golizna, rzuca się mięchem w dialogach i wyprutym flakiem w warstwie graficznej, to ja raczej czegoś takiego nie zrobię. Jednym z powodów jest oczywiście fakt, że nie umiem rysować dobrej golizny i flaków (co każdy może sprawdzić w „Wiedźmunie”), ale przede wszystkim takie „dorosłe” komiksy mnie nie bawią. Jeśli natomiast za wyznacznik dorosłości komiksów uznamy skomplikowaną, „trudną” fabułę czy eksperymenty narracyjne, to ja się jak najbardziej piszę. Jeden z pomysłów, jaki mam, dotyczy historii warszawskiego ZOO podczas okupacji hitlerowskiej. To materiał na mocną, wielowątkową, opowieść, dodatkowo związaną poniekąd z moimi zainteresowaniami badawczymi. Na pewno jednak nie zabiorę się za to w najbliższym czasie.

Mieszkasz w Białowieży? Jak to jest mieszkać daleko od dużego miasta? Jakieś pozytywy mógłbyś podać?
Uściślając – w Białowieży pracuję, mieszkam zaś w „bramie do Puszczy Białowieskiej”, czyli w Hajnówce. A jak to jest mieszkać daleko od dużego miasta? Dobrze jest. A nawet bardzo dobrze, przez większość czasu. Mniejszość to sytuacje, gdy trzeba się dostać do lekarza specjalisty albo pójść do kina (było tu kino „Leśnik”, dziś jest market spożywczy i salon meblowy). A ta większość jest związana ze zjawiskiem, które obserwują moi znajomi i którego ja sam doświadczam, gdy wracam do domu z jakichś wojaży. Gdy pociąg wjeżdża w podlaskie lasy i mija rzadko porozrzucane osady, człowiek ma wrażenie, że znalazł się w jakiejś bańce czasowej, w której czas płynie wolniej, nie ma fejsbuka (i niekiedy zasięgu komórek), za to są rzeczy jakby żywcem wyjęte z przeszłości. Nie chcę, żeby to zabrzmiało, jakbym mieszkał w skansenie. To raczej miejsce z niezwykłym, wyczuwalnym na każdym kroku klimatem, z prastarą puszczą na wyciągnięcie ręki, z ciekawą, skomplikowaną historią pogranicza Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego... Ciężko mi wyobrazić sobie przeprowadzkę do dużego miasta, tutaj na każdym kroku coś mnie inspiruje.

Jako pracownik Instytutu Biologii Ssaków masz inne pozakomiksowe i pozadomowe praktyki związane z uczeniem dzieci?
Od początku mojej pracy w Instytucie (a to już 10 lat!) bardzo zależało mi na popularyzowaniu tego, co robię. Najpierw były to wykłady i artykuły popularne, ale dla dorosłego odbiorcy, dopiero kiedy pojawiły się moje smyki, wpadłem na pomysł robienia rzeczy dla dzieci. Pierwsza była książka o żubrze Pompiku - wynik mojej złości po przeczytaniu nie wiem już jak wielkiej liczby pięknie wydanych, ale pełnych koszmarnych błędów i wręcz bzdur przyrodniczych książeczek dla dzieci. Po pierwszym Pompiku powstały trzy następne, a odbiór tych książeczek zaskoczył mnie samego. Dostałem mnóstwo zaproszeń na spotkania z maluchami i miałem szansę zobaczyć na własne oczy, jak chłoną te leśne historie. Potem, pewnego razu, zaproszono mnie na spotkanie z gimnazjalistami. I tu się zaczęły schody. O Pompiku nawet nie ma co im opowiadać, bo się obrażą, spróbowałem więc o poważnych badaniach, historii Puszczy Białowieskiej, wykopaliskach, starych dokumentach w archiwach - też pudło. Wtedy uznałem, że potrzebuję czegoś także dla tej grupy wiekowej. Tak zrobiłem komiks "Ostatni żubr" o wyginięciu żubrów w Puszczy Białowieskiej, ale nie tylko o tym. Czyli moje działania popularyzatorskie skierowane do dzieci i młodzieży to nie tylko komiksy, choć dzięki nim jestem szerzej kojarzony.

A jest jakiś komiksowy ideał, do którego dążysz?
Oczywiście: ucząc bawić, wedle maksymy Tytusa de Zoo. Wychowałem się na Tytusie, Kajku i Kokoszu oraz przygodach Kleksa. Do dziś przechowuję list, który dostałem od Pani Szarloty Pawel po tym, jak przesłałem jej modelinową figurkę Kleksa. Bardzo bym chciał, by moje dzieci tak samo chłonęły komiksy jak ja kiedyś. Oczywiście sam widzę, że to raczej niemożliwe, inaczej teraz wszystko funkcjonuje, maluchy są wobec komiksu często nieufne. Niedoścignionym wzorem w budowaniu historii, gagów, klimatu jest Janusz Christa. Może nawet dziś już nie wszystko mnie tak śmieszy jak kiedyś, ale doskonale pamiętam zrywanie boków przy jego komiksach. Bardzo bym chciał, by ktoś zrywał boki przy moich, a jednocześnie, by dowiedział się czegoś, o czym wcześniej nie miał pojęcia. Bo czy Ty, Dominiko, wiedziałaś wcześniej, że rzęsorek rzeczek ma w ślinie jad? Że w ogóle mamy w Polsce takie kapitalne stworzenia jak ryjówkowate? (śmiech). A graficznie to ja nie tyle dążę do ideału, co staram się nie załamywać moim pokracznym rysowaniem. Pocieszam się, że przynajmniej historie mam w miarę ciekawe... I jest ich coraz więcej.

Twój ulubiony komiks dla dzieci, to...? (I dlaczego?)
Tylko jeden? Rany... A może być pierwsza dwójka? „Dzień Śmiechały” Christy, pierwszy świadomie kupiony w księgarni komiks, czytany setki razy. Wydaje mi się, że pamiętam zapach farby drukarskiej zaraz po jego zakupie. „Tytus, Romek i A’Tomek. Księga IX”. Podobne motywy – wielki sentyment, kapitalne gagi, odkrycie Papciowego stylu rysowania.
Współczesne – „Łauma” KRLa i „Robot dreams” Sary Varon. Pierwszy to mała, piękna perełka, drugi to smutna i śmieszna opowieść o przyjaźni narysowana tak fajnie, że każdą stronę chciałoby się przytulić.

Twój ulubiony komiks dla dorosłych, to...? (I dlaczego?)
Wszystko, co narysował Guy Davis, bo go uwielbiam (choć rysuje dużo flaków). Wszystko, co rysuje Lewis Trondheim, bo też go uwielbiam (choć i on nie stroni od flaków). „Scott Pilgrim” Bryana Lee O’Malleya, bo czekanie na kolejne tomy było jak kiedyś czekanie na kolejne Kajki i Kokosze. Dzienniki z kolejnych podróży Guya Delisle, bo to lepsze od większości powieści podróżniczych... Mogę tak jeszcze długo...

Dziękujemy za rozmowę.

[Rozmawiali Dominika Węcławek i Maciej Gierszewski]

poniedziałek, 11 marca 2013

#1260 - Thorgal: Młodzieńcze lata t.1 - Trzy siostry Minkelsonn

Dla wikingów nastały ciężkie czasy. Sroga zima utrudnia zdobywanie pożywienia. Wódz, Gandalf Szalony, wciąż nie wraca z wyprawy na saksońskie wybrzeże. Ludowi północy zaczyna doskwierać głód. Piastujący obowiązki władcy pod nieobecność swojego ojca Bjorn, żywiący urazę do Thorgala, podburza wioskę przeciw niemu. Wpada na pomysł złożenia w ofierze skalda, dzięki której bogowie znów staną się przychylni. Na szczęście dla głównego bohatera w płytkiej zatoczce przy wiosce pojawiają się trzy wieloryby. Tak zaczyna się jego nowa przygoda...

Seria „Młodzieńcze lata” ma wypełnić lukę w biografii Thorgala Aegirssona, która powstała pomiędzy albumami „Aaricia” i „Zdradzona czarodziejka”, nim bohater został przykuty do morskich skał przez Gandalfa. Opowieść wydaje się być skierowana do nieco młodszego czytelnika, uderzająca w bardziej baśniowe struny (choćby poprzez mocniejsze wyeksponowanie motywów nadprzyrodzonych) co samo w sobie nie wydaje się niczym złym. Przecież wspomniana „Aaricia”, czy „Gwiezdne dziecko” należą do jednych z najlepszych w historii serii. Autorzy „Trzech sióstr Minkelsonn”, scenarzysta Yann i rysownik Roman Surżenko, podążają podobnym tropem, co w innym spin-offie, „Louve”. Szkoda tylko, że w przeciwieństwie do Van Hamme i Rosińskiego nie potrafią uniknąć przy tym nieznośnej infantylności.

Scenarzysta opowiadając o młodzieńczej wyprawie dzielnego skalda powiela najbardziej oczywiste rozwiązania i do bólu ograne schematy obecne na łamach serii od wielu lat. Magiczna wyprawa, przykucie do skał, aby przebłagać bogów, knowania Bjorna – wszystko to już było. Ale Yann sięga także do chwytów, które zastosował w „Louve”. Thorgal, podobnie, jak jego córka w „Raissie”, wyrusza w podróż, która pewnikiem stanie się dla niego elementem inicjacji w dorosłość. Jej początek wydaje się być obiecujący, ale im dalej w las (czy też – w fiordy) tym gorzej. Im bliżej finału, tym więcej niespodziewanych zwrotów akcji, postaci pojawiających się znikąd i innych akcentów godnych miałkiego fantasy, a nie serii, która miała nieco większe ambicje. A wszystkiemu temu brakuje treści, wszystko wydaje się wysilone, przegadane. Nie ma fabularnego mięsa, lektura zostawia niedosyt.

Boli, w jak banalny sposób przedstawiono całą trójkę bohaterów. W przypadku Thorgala, który zawsze był uosobieniem cnót wszelakich (choć w rękach Van Hamme`a i Rosińskiego ta kreacja choć momentami irytująca, przekonywała), akurat najmniej, ale pokazanie Bjorna, jako despotycznego villaina, przynosi na myśl wyczyny Doktora Dooma czy Kanga w komiksowych latach sześćdziesiątych. Także Aaricia grająca rolę „damy w opałach” wypada nieprzekonująco. Na Yannicka le Pennetiera mógłbym narzekać jeszcze długo, ale warto pochwalić go za dwie rzeczy. Po pierwsze za umiejętne puszczenia oczka do fanów. Po drugie – za radosne dworowanie sobie nordyckiej mitologii. Zawołania Hierulfa „na tuzin krzywych bozonów boga Higgsa!” i „na zatrute jabłko boga Thuringa!” ubawiły mnie do łez.

Roman Surżenko dzielnie zmaga się z dziedzictwem jednego ze współczesnych klasyków komiksu europejskiego. Rosyjski artysta czuje zarówno mainstreamową estetykę, jak i graficzną konwencję komiksu, dzięki czemu jego prace przypominają prace wczesnego Rosińskiego i kojarzą się z tym, co w „Thorgalu” było najlepsze. Pośród wszystkich współtworzonych przez Surżenkę albumów ze „Światów Thorgala” ten jest najlepiej narysowany – być może dlatego, że on sam, a nie Graza, nakładał kolory? Niemniej, zachwyty nad jego kreską uważam za przesadzone. Nie mam wątpliwości, że to grafik sprawny, z solidnym warsztatem (choć wciąż przytrafiają mu się błędy – ma problem z różnicowaniem twarzy poszczególnych bohaterów i oddawaniem ich emocji), ale to nie ta klasa, co Ros za swoich najlepszych czasów. Brakuje błysku, brakuje czegoś co oddziela najlepszych, od tych, którzy mogą tylko aspirować do tego miana. Co nie zmienia faktu, że jest on jednym z najmocniejszych punktów thorgalverse. W przeciwieństwie do Yanna...

Oczywiście da się się czytać „Trzy siostry...” bez zgrzytania zębami. Twardogłowi thorgl-fani nie powinni być zawiedzeni, bo losy młodszej wersji ich ulubionego bohatera są lepsze od tego, co wpycha nam Yves Sente w głównej serii. Ale uczciwie przyznać trzeba, że nie jest to dobry komiks. Ale czy to tak naprawdę ważne? Cel został zrealizowany – kolejny album, będący odcinaniem kuponów od kultowej marki został zrobiony, słupki sprzedaży się zgadzają, jedziemy dalej. Kogo obchodzą narzekający na niespójny obraz mitologii wikińskiej, chronologię kulejącą tu i ówdzie albo czytelnicy, którzy dostają marny produkt thorgalopaodobny?

niedziela, 10 marca 2013

#1259 - Komix-Express 177

Jakiś czas temu Kolorowym Zeszytom stuknęło pół miliona unikalnych odsłon (według google-licznika). Obecnie wskazówka zwiększyła się (przynajmniej, gdy pisze te słowa) o kolejne 20 kilka tysięcy. Zwykle, w miesiącu ta liczba waha się od 14 do 18 tysięcy, natomiast dziennie trafia nam się od 500 do nawet 1000 „czytelników” (choć są wpisy, które przyciągają znacznie większą publikę). Bardzo się cieszę, że udało nam się wypracować w miarę stałą liczbę czytających. Niby głupia rzecz, a cieszy, bo przecież dla kogo prowadzimy cały ten interes? Tymczasem wraz z topniejącym śniegiem z zimowego snu budzą się nasi komiksiarze. Śledziu ostro zabrał się za „Czerwonego Pingwina”. Prezentowane na blogu, gotowe plansze prezentują się po prostu wyśmienicie. Zbyt wcześnie na takie sądy, ale wydaje się, że to (graficznie rzecz biorąc!) najlepsza rzecz, jak wyszła spod płetwy Michała Śledzińskiego. Nie mogę doczekać się efektu końcowego! A tymczasem Rafał Szłapa zastanawia się nad ciągiem dalszym „Blera”. „Stan Strachu” - tak (być może) zostanie zatytułowany czwarty album z przygodami krakowskiego herosa. Pomysł jest. Oby nie zabrakło sił na realizację i wydanie. Nie można zapomnieć o niesamowicie pracowitym Marcinie Podolcu, który na swoim blogu zaprezentował pierwsze szkice swojego najnowszego albumu. Kolec szykuje ponad 200-stronnicowy album poświęcony warszawskiemu klubowi Fugazi. Premiera – jeszcze w tym roku (wrzesień-październik – Łódź?).

W zapowiedziach wydawnictwa Taurus Media pojawiła się seria „Asgard”. Wspólny projekt scenarzysty Xaviera Dorrisona i Ralpha Meyera był pierwotnie planowany jako kolejny spin-off do "Thorgala", lecz z różnych przyczyn został wydany jako osobny tytuł w 2012 roku. Historia opowiada o losach kalekiego od urodzenia zbrojmistrza (skąd my to znamy...) i do tej pory ukazały się dwa tomy - „Pied-de-fer” oraz „Le Serpent-Monde”. Więcej o tej pozycji możecie przeczytać na blogu Jakuba Sytego. Polska premiera „Asgardu” będzie miała miejsce jeszcze w marcu, wraz z trzecim tomem serii „Jednorożec”.

Egmont zaprezentował swoje premiery na maj. I choć będzie to miesiąc konwentowy (odbędzie się wtedy Komiksowa Warszawa) to zapowiedzi warszawskiego edytora nie powalają na kolana. No, przynajmniej mnie, bo nie jestem specjalnie zainteresowany reedycjami komiksów znakomitych, które jednak już posiadam w swojej kolekcji. Mowa przede wszystkim o pierwszej „Lidze Niezwykłych Dżentelmenów” Alana Moore`a i Kevina O`Neilla, genialnym „Szninklu” Jeana Van Hamme`a i Grzegorza Rosińskiego, kolejnym „Calvinie i Hobbesie” Billa Waterrsona oraz albumie „Jeż Jerzy: Człowiek z blizną” Rafała Skarżyckiego i Tomasza Leśniaka. Pakiet uzupełniają nowe pozycje – jedenasty tom „Baśni” Billa Willinghana zatytułowany „Wojna o pokój”, „Grand Prix” Marvano, które zostanie wydane w kolekcji „XX wiek/wiek XXI” oraz kolejnej antologii „Powstanie'44 w komiksie” zatytułowana tym razem „Po/Powstaniu”.

Zaczynał od małych, niezależnych wydawnictw – błysnął albumem „Zombie Cop”. Wkrótce dał się odkryć Toddowi McFarlane`owi i dostał etat rysownika w serii „Spawn”. Potem zwrócił na siebie uwagę w DC Comics – zilustrował mini-serię „Pinguin: Pain and Prejudice”, rysował dodatkowe historie w „Detective Comic”, dołożył swoją cegiełkę do „The Return of Bruce Wayne”. Teraz Szymon Kudrański, bo o nim mowa, będzie jednym z artystów pracujących przy „Green Lanternie” Geoffa Johnsa! 6 marca do sklepów komiksowych za Oceanem trafił 18. numer serii, w którym pokazany zostanie finał sagi „The Wrath of First Lantern”, a jego oprawą wizualną zajął się właśnie Kudrański wraz z Ardianem Syafem i Markiem Irwinem. Jeśli ktokolwiek ma wątpliwości, że nasz rodak w Ameryce odwala kawał dobrej roboty i robi naprawdę karierę, to fakt, że w jego portfolio znajdują się Johns i McFarlane, Mroczny Rycerz i Hal Jordan udowadnia, że grubo się myli.

„100 Naboi” powraca! Na konwencie Emerald City Comicon zapowiedziano, że scenarzysta Brian Azzarello i artysta Eduardo Risso wraz z Dave`m Johnsonem rozpoczynają prace nad „Brother Lono”. Jak sam tytuł wskazuje kontynuacja („w pewnym sensie” - jak poprawia Azzarello) popularnych „Kulek” poświęcona będzie jednej z postaci z uniwersum minutemanów, która przeżyła wielki finał w setnym numerze serii. Co wiadomo już o tej pozycji? Tylko tego, że wystartuje w wakacje, będzie rozgrywać się w kilka lat po wydarzeniach przedstawionych w oryginalnej serii i należy spodziewać się niespodziewanego. Jak opowiada Azz pomysł na ten projekt narodził się w Hiszpanii, dobre dwa lata temu, kiedy wraz z Risso jechali taksówka. Była to noc, gdy Hiszpanie sięgnęli po piłkarskie mistrzostwo świata. Oprócz Lono na kartach mini-serii pojawią się niemal wyłącznie nowe postacie.

Nie Superman: Man of Steel”, ale „Superman: Unchained” - taki tytuł będzie nosiła nowa seria z Człowiekiem ze Stali w roli głównej pisana przez Scotta Snydera z rysunkami Jima Lee. Jak zapowiadają twórcy, komiks zaprezentować będzie takie ujęcie tej postaci, a jakim nie śniło się jego fanom. Snyder chce wyjść poza dotychczasowe interpretacje Supermana, pozostając przy tym wierny tradycji i zachowując ikoniczny obraz tej postaci. Duży nacisk ma zostać położy na bohaterach drugoplanowych, ale do tej pory nie zdradzono, o jakie postacie chodzi. Ujawniono również, że Dustin Nguyen przygotuje wraz ze Snyderem kilkustronnicowe back-up stories. Premiera komiksu zapowiedziana jest na czerwiec, ale jego obszerne fragmenty zostaną pokazane przy okazji majowego Free Comic Book Day. 75. urodziny przybysza z planety Krypton zapowiadają się nad wyraz okazale – film Zacka Snydera (pierwszy z serii?), nowy solowy tytuł, przygotowywany przez najlepszych w branży i duet z Mrocznym Rycerzem – będzie się działo!

I kolejna zapowiedz spektakularnego powrotu - będzie nowa seria „Astro City”! Latem, nakładem DC Comics publikowany będzie nowy on-going, na łamach którego poznamy dalsze dzieje bohaterów, wymyślonych przez Kurta Busieka. Fani musieli czekać, aż trzy lata na kontynuacje jednego z najlepszych tytułów rozprawiających się z superobohaterskim mitem z powodu problemów zdrowotnych Busieka. Nowe „Astro City” nie będzie w żaden sposób powiązane z uniwersum DC. Pierwsza historia ma być poświęcona tajemniczemu bohaterowi nazywanemu The Broken Man, a powrócą w niej między innymi Winged Victory i Samaritan. Pojawią się również całkiem nowe postacie, takie jak American Chibi, Silver Adept, a rolę villaina ma odgrywać The Ore-Master. Oprawą graficzną zajmie się Brent Anderson, który był regularnym rysownikiem serii.

sobota, 9 marca 2013

#1258 - Jonka, Jonek i Kleks: W pogoni za Czarnym Kleksem/Smocze Jajo

Przygody Jonka, Jonki i Kleksa ukazywały się na łamach „Świata Młodych” niemal przez dwadzieścia lat – od 1974 do 1992 roku. Najważniejszy komiks w dorobku Szarloty Pawel stał się ikoną komiksu epoki PRL`u. Choć dziś wydaje mi się, że zarówno autorka, jak i jej prace, znajdują się nieco w cieniu innych klasyków z dzieciństwa. 

Dziś, w pierwszym rzędzie wymienia się raczej Papcia Chmiela z Tytusem de Zoo albo Christę z jego dzielnymi wojami, marynarzami czy kosmonautami, a dopiero potem Kleksa i Pawel. A przecież przygody dwójki nastolatków i gustującego w atramencie stworka nie odstają niczym od „bardziej kultowych” pozycji z tamtego okresu, choć są od nich zupełnie inne. Eugenia Szarlota Pawel-Kroll wypracowała bowiem swoją własną formułę komiksu dla najmłodszych. Bardzo radosną, sympatyczną, pełną niesamowitych przygód, zahaczająca momentami o groteskę i zwieńczoną (obowiązkowym) szczęśliwym zakończeniem. Wciąż w tych nieco naiwnych historiach jest całe mnóstwo specyficznego, dziecięco-młodzieżowego uroku, podlanego nieco sentymentalnym sosem peerelowskiej nostalgii.

To nie pierwsze podejście Egmontu do Kleksa. W ramach cyklu „Klasyka polskiego komiksu” ukazały się dwa kleksowe albumy. W 2003 roku swoją premierę miały „Przygody Kleksa: Złoto Alaski”, w którym zebrane zostały tytułowa historia, która pierwotnie ukazała się w 1986 oraz „Wspomnienie z wakacji” publikowane w latach 1975-76. „Kleks w krainie zbuntowanych luster” ukazał się rok później. Od tamtego czasu warszawski edytor zmienił szatę graficzną i formę wydania – zamiast twardookładkowych albumów dostajemy nieco mniejszej objętości zeszyty. Zawartość jednak pozostała taka sama...

Album „W pogoni za Czarnym Kleksem” zabiera swojego czytelnika do Afryki. Jonka, Jonek i Kleks po przygodach w Metropolis zamiast lecieć prosto do Polski trafiają na trop tytułowego Czarnego Kleksa. Nie wiedzą jednak, że Jolsky i Quint, którzy w „Piórze contra Flamaster” odegrali rolę złowrogich antagonistów głównych bohaterów, nie powiedzieli jeszcze ostatniego słowa. Szef „Uniflamastru” posunie się od wszystkiego, aby skompromitować Kleksa, a jego nowa intryga narazi trójkę przyjaciół i ich niespodziewanego towarzysza w tej przygodzie – czarnoskórego Ahmeda – na wiele niebezpieczeństw. W komiksie co i rusz pojawiają się porozumiewawcze mrugnięcia okiem, że historia powinna kojarzyć się czytelnikowi z pewnym szkolnym klasykiem dla młodszego czytelnika pióra (nomen omen) Henryka Sienkiewicza

Natomiast „Smocze jajo” skręca delikatnie stronę fantasy. Trójka głównych bohaterów zamiast nudzić się w mieście podczas wakacji wyrusza na kolejną wyprawę. Podczas jej trwania otrzymują wiadomość od księżniczki Plum. W dalekiej Pelikanii nastały ciężkie czasy – w całym królestwie zapasy tuszu są na wyczerpaniu, a sprawcą tych niedoborów jest zły smok. Jonka, Jonek i Kleks bez wahania decydują się pomóc pięknej Plum, choć z pewnością powstrzymanie trójgłowego monstrum do łatwych należeć nie będzie.

To właśnie na łamach tej historii miał miejsce słynny epizod z szynką, na który uwagę zwróciła cenzura. Otóż podczas podniebnej podróży Jonka gubi kanapkę z tą wędliną. Autorce zasugerowano, że w czasach, gdy szynka stała się towarem niemal luksusowym, nie może pojawić się w komiksie jako produkt codziennego użytku. Zresztą, nie był to pierwszy raz, gdy władza brała pod lupę komiksy Szarloty Pawel. Podobnie było w przypadku „Kubusia Piekielnego”, gdy bohaterowie mieli przeprowadzić się do jednorodzinnego domu z basen. Kto to widział, żeby w ludowej Polsce można pozwolić sobie na taki luksus!

Takich peerelowskich smaczków, czytelnych dla dzisiejszego pokolenia okołotrzydziestolatków jest więcej. Może czytając "Kleksa" ze swoimi pociechami spróbują zwrócić im na nie uwagę?

piątek, 8 marca 2013

#1257 - Calvin i Hobbes t.4: Dziwadła z obcej planety

Paski autorstwa Billa Wattersona pod szyldem „Calvin i Hobbes” ukazywały się na łamach codziennej prasy przez nieco ponad dekadę, od 18 listopada 1985 do 31 grudnia 1995 roku. W sumie ukazało się dokładnie 3150 odcinków. U szczytu swojej popularności sześcioletni rozrabiaka i jego pluszowy tygrys (który do końca nie jest wcale taki pluszowy, jakby mogło się wydawać na pierwszy rzut oka) pojawiali się na szpaltach ponad 2400 tytułów prasowych, rozsianych po 50 krajach całego świata.

A jeśli już jesteśmy przy liczbach – zbiorcze wydania przygód chłopca i jego pasiastego przyjaciela sprzedały się w łącznym nakładzie prawie 50 milionów sztuk. Wraz z kultowymi "Fistaszkami", cieszącymi się do dziś wielką popularnością "Garfieldem" i "Dilbertem" oraz klasykami docenianymi nie tylko za ich humorystyczne walory, czyli "Krazy Katem" i "Little Nemo in Slumberland”, dzieło Wattersona należy do najważniejszych humorystycznych stripów Ameryki.

Nie tylko dlatego, że to ten komiks, który dosłownie bawi do łez – i to na wszystkie możliwe sposoby. Subtelnym konceptem, fantastyczną puentą, slapsticowym gagiem, znakomitym dialogiem, nieco rzadziej grą słowną. Perypetie mającego tysiące pomysłów na minutę Calvina i jego pluszowej zabawki, która gdy tylko nikt nie patrzy ożywa i staje się prawdziwym tygrysem, czytaj – idealnym kompanem psot i zabaw (nawet jeśli niekiedy budzą się w nim jego zwierzęca instynkty, a do osobników płci przeciwnej nie czuje oczywistej niechęci) to rozrywka dla zarówno, małych jak i nieco większych czytelników.

Imiona dwóch głównych bohaterów nie są przypadkowe. Warto czytać „Dziwadła z obcej planety” pamiętając o tym, że rezolutny sześciolatek został nazwany po Janie Kalwinie, jednym z najważniejszych reformackich teologów, który zagłębiając się w myśl augustiańską rozmyślał nad doktryną predestynacji. Natomiast jego zwierzak nosi imię po Thomasie Hobbesie, specjalizującym się w filozofii politycznej autorze klasycznego „Lewiatana”. To ten sam, który uważa, że aby uniknąć życia w stanie natury społeczeństwie musi na mocy społecznej umowy oddać władze w ręce jakiegoś suwerena. Watterson przemyca w kwestiach swoich bohaterów wiele uwag na temat sztuki, kultury popularnej, komentarze o charakterze społecznym z lekką nutką filozofowania. Wszystkie te wtręty są na miejscu, wypadają niezwykle naturalnie i pozbawione są jakiejkolwiek postmodernistycznej sztuczności czy wyraźnych szwów double coding.

Do tego wszystkiego dochodzi jeszcze doprawdy znakomity przekład autorstwa Piotra W. Cholewy. Tłumacz, znany choćby z serii „Świat Dysku” czy prozy takich klasyków, jak Orson Scott Card, William Gibson, Roger Zelazny czy Ursula Le Guin ze swojej roboty wywiązał się w sposób absolutnie znakomity. Mimo, że zdarzają mu się jakiejś (naprawdę nieliczne!) błędy, potrafił doskonale uchwycić ducha oryginału i wyrazić go w zgrabnych, polskich frazach.

Prawdą jest, że uciekam, jak tylko mogę od recenzowania tego komiksu, bo „C&H” jestem po prostu bezgranicznie zachwycony. Nie ma żadnych szans, aby spod mojego pióra wyszło coś choćby zbliżonego do obiektywnej opinii, bowiem jestem w tym komiksie zakochany. I w żadne sposób nie potrafię ująć swojego zachwyty w jakieś słowne karby. Na szczęście planuje reedycje kolejnych tomów tej serii, więc będę miał jeszcze możliwość, aby spróbować jeszcze raz o niej napisać. A póki co – kupujcie, bo naprawdę warto!

sobota, 2 marca 2013

#1255 - Komix-Express 176


Po „Komiksowym Przewodniku po Bydgoszczy” organizatorzy kolejnej edycji Bydgoskiej Soboty z Komiksem mają w rękawie kolejną niespodziankę tego typu. Album „Buszujący w Bydgoszczy” zawierać będzie krótkie komiksowe historie traktujące o znanych, wybitnych artystach związanych z Bydgoszczą. W tym gronie znajdą się takie postacie, jak Pola Negri – polska gwiazda kina niemego, której udało się podbić Hollywood; Jeremi Przybora - poeta, pisarz, aktor, współtwórca „Kabaretu Starszych Panów”, nazywający Bydgoszcz „swoim Neapolem”; Leon Wyczółkowski – malarz, którego imię nosi Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy, znane z bogatej kolekcji obrazów artysty, przekazanej miastu przez wdowę po nim w 1937 roku oraz Jerome David Salinger, amerykański pisarz, autor głośnej książki „Buszujący w zbożu”. Zapowiada się ciekawie (szczególnie wątek Salingera!), a apetyt podsyca jeszcze fantastyczna okładka przygotowana przez Jacka Michalskiego. Zupełnie inaczej ma się rzecz z plakatem promującym imprezę, która odbędzie się  23 marca 2013 roku – ilustracja przedstawiająca fontannę nazywane „Studzienką” albo „Dzieci bawiące się z gąską” jest po prostu paskudna ponad wszelką przyzwoitość. Rozumiem, że organizatorzy zgodnie z motywem przewodnim konwentu, chcą przyciągnąć jak najwięcej dzieciaków (co się chwali!), ale da się to chyba zrobić za pomocą grafiki, która nie gwałci jakichkolwiek norm estetycznych. Pojawiły się informacje, że plakat zostanie zmieniony – trzymam kciuki. I jeszcze raz zapraszam – Bydgoszcz, APK, ul. Królowej Jadwigi 14, godzina 10.30.

Agata Wawryniuk ze statuetką Superhiro. Autorka „Rozmówek polsko-angielskiej” została nagrodzona przez redakcję magazynu „HIRO Free” w kategorii Superhiro Komiks/Książka za rok 2012. Artystka na pokonanym polu pozostawił Pawła Płóciennika i Mariusza Sieniewicza. Już po raz trzeci nagrodzono osoby, miejsca i wydarzenia, które szczególnie mocno zaznaczyły się na popkulturalnej mapie Polski – w takim kontekście Wawryniuk w pełni zasługuje na otrzymaną nagrodę. 

Na jednej z komiksowych aukcji oryginalny rysunek, który posłużył za okładkę osiemnastego albumu serii „Thorgal” został sprzedany za okrągłą sumkę 45 tysięcy euro. Autorem tej ilustracji jest oczywiście Grzegorz Rosiński. Komiks, którego jest ozdobą, ukazał się w 1992 roku na rynku frankofońskim, a do Polski trafił w dwa lata później dzięki wydawnictwu Egmont. Był to początek fabularnego cyklu „Dans les griffes de Kriss” („W szponach Kriss”) obejmującego sześć kolejnych albumów z finałem w „Klatce”. I tak dla porównania – okładki pierwszy trzech zeszytów „Strażników” autorstwa Dave`a Gibbonsa zostały sprzedane za sumę 216,892 dolarów. Ikoniczna „buźka” kosztowała, bagatelka, nieco ponad 150 tysięcy. Warto dodać, że wszystkie covery pozostawione są w szkicu. 

Niemiecki komiks w Krakowie. Od 25 lutego w Instytucie Goethego przy Rynku Głównym 20 można podziwiać ekspozycję zatytułowaną „Komiks, manga & Co. – współczesna kultura komiksowa w Niemczech”. Prezentację najciekawszych współczesnych twórców niemieckiego komiksu będzie można oglądać do 25 marca tego roku. Mawil, Feuchtenberger, Hoven i Bellstrof – będzie co ogladać!

Wystawa „Komiks, manga & Co. – współczesna kultura komiksowa w Niemczech“ prezentuje najważniejszych niemieckich twórców komiksów, którzy w ostatnich latach dzierżą prym w tej dziedzinie.

Kiedy w 1830 roku Johann Wolfgang von Goethe zobaczył historię obrazkową genewskiego mistrza Rodolphe Töpffera, zachwycił się nowym gatunkiem i nakłaniał autora do opublikowania swoich rysunków. Wówczas nie istniało jeszcze pojęcie określające twórczość takich artystów jak Töpffer, więc utwory składające się z rysunku i tekstu zwano littérature en estampes (literaturą graficzną) lub roman dessiné (rysowaną powieścią). Obecnie takie prace zwie się komiksem, a Töpffer uchodzi za jednego z ojców gatunku.

Od tego czasu komiks awansował do rangi dziedziny sztuki mówiącej własnym językiem, znajdującej inspiracje w malarstwie, fotografii i sztuce wideo. Tematem komiksów stały się różne dziedziny życia: polityka, społeczeństwo, autobiografia czy reportaż. Pedagodzy natomiast odkryli, że doskonale nadaje się do nauczania języków obcych, ponieważ prosty, zwięzły tekst w kombinacji z obrazem ułatwia zrozumienie tekstu w obcym języku.

Wystawa plakatów „Komiks, manga & Co.” nawiązuje do wystawy oryginalnych prac, przygotowanej przez Goethe-Institut i Matthiasa Schneidera. Na przykładzie dwudziestu pięciu plakatów ukazuje rozwój komiksu w Niemczech od lat dziewięćdziesiątych. Na wystawie znalazły się prace awangardowych mistrzów komiksu, takich jak: Anke Feuchtenberger, Arne Bellstorf, Mawil, Line Hoven, Ulf K., które zasłużenie określa się jako innowacyjne, kreatywne i krytyczne.

Pierwsze spojrzenie na animowanego „Tymka i Mistrza” sprawia bardzo pozytywne wrażenie. Komiks autorstwa Rafała Skarżyckiego i Tomasza Leśniaka ma stać się animowanym serialem, a w nieco dalszej perspektywie podobnie, jak „Jeż Jerzy”, trafi na taśmę filmową. Pierwszy sezon zaplanowany jest na 13 odcinków liczących po 11 minut. Producentem  serialu i filmu jest SPInka Film Studio, a ich produkt ma być skierowany do dzieci w wieku od 6 do 11 lat. „Tymek i Mistrz” zadebiutowali na łamach „Gazety Wyborczej”, a wkrótce ich perypetie były publikowane w albumowej formie przez Egmont. W 2007 roku zawitali na łamy kultowego belgijskiego magazynu komiksowego „Spirou”.


Po tym, jak Geoff Johns ogłosił swoje rozstanie z "Green Lanternem" DC Comics zapowiedziało sporo zmian w linii tytułów o Latarników. Flagową serię ma przejąć scenarzysta Robert Venditti wraz z rysownikiem Billym Tanem. Przyznam szczerze, że spodziewałem się jakiegoś głośniejszego nazwiska na tak eksponowanym stanowisku, a nie autora (póki co) jednego, mocnego tytuły, który doczekał się swojej filmowej adaptacji. Scenarzysta "Surrogates" ma w DC ogrywać sporą role, po oprócz "GL" będzie też pisał "Demon Knights" i (przede wszystkim!) nowego "Constantine`a". Tymczasem "Green Lantern Corps" i "Red Lanterns" dostaną się w ręce Joshuy Hale`a Fialkova oraz odpowiednio Bernarda Changa i Alessandro Vittiego.  Los "Green Lantern: New Guardians" jest w rękach Justina Jordana i Brada Walkera. Wystartuje również nowy miesięcznik, którego bohaterem będzie Larfleeze. To chyba pierwszy taki przypadek w Nowej 52, aby postać z back-upu dorobiła się swojej własnej serii.  Scenariuszem zajmie się Keith Giffen, a rysunkami Scotta Kolins. Wszystkie te przetasowania zapowiadają degradację miesięczników GL z pierwszej do drugiej ligi tytułów DC, choć bardzo chciałbym się mylić w tej kwestii...

Tej wiosny dwójka najsłynniejszych komiksowych superbohaterów (znowu) połączy swoje siły. Po raz pierwszy w Nowej 52 zobaczymy Człowieka ze Stali i Mrocznego Rycerza występujących w jednym komiksie i ramię w ramię walczących ze złem. Na łamach nowego miesięcznika "Batman/Superman" (zwróćcie uwagę na kolejność!) będziemy świadkami pierwszego spotkania Clarka i Bruce`a. Scenariuszem nowego on-goinga zajmie się debiutujący w DC Comics Greg Pak, a za oprawę graficzną będzie odpowiadał Jae Lee. W tej chwili trudno coś więcej o tym komiksie powiedzieć, bo Pak opowiadając o tym projekcie ogranicza się jedynie do banalnych ogólników.

Egmont przedstawił swoje zapowiedzi na kwiecień 2013 roku. Właśnie wtedy, swoją opóźnioną o miesiąc premierę będzie miał pierwszy album „Detective Comics” z Nowej 52, czyli „Oblicza śmierci” (twarda oprawa, 176 stron, 75 złotych). Drugim, potencjalnym bestsellerem, jest oczywiście kolejny spin-off „Thorgala” czyli „Louve”. Tradycyjnie, „Królestwo Chaosu” wyjdzie w dwóch wersjach twardo- (29,99) i miękkookładkowej (22,99). Komplet premierowych zapowiedzi uzupełnia nowy tom „Usagiego Yojimbo”. Dwudziesty już album z przygodami długouchego samuraja zatytułowany „Zdrajcy ziemi” będzie kosztował 35 złotych. Poza tym ukaże się kolejny tom reedycji „Asteriksa” (a będzie nim tom „Wróżbita”) oraz komiksy z uniwersum „Star Wars” - jedenaste „Dziedzictwo” (za niemal 40 złotych), „Polowanie na Aurrę Sing” w ramach „Star Wars Komiks: Wydanie Specjalne” za 9,99 oraz kolejny numer miesięcznika „Star Wars Komiks”. Oprócz  tego na stronie wydawnictwa pojawiła się informacja o jeszcze mocniejszym wejściu Kołodziejczak w superhero spod znaku DcnU. Egmont jeszcze w tym roku wyda kolejne albumy – do zapowiedzianych wcześniej „Court of Owls” i „Detective Comics” miałaby dołączyć „Superman” Granta Morrisona i Ragsa Moralesa (choć myślałem, że ta pozycja była już klepnięta), „Liga Sprawiedliwych. Początek” Geoffa Johnsa i Jima Lee oraz drugi tom Batmana, czyli „Noc sów”.

czwartek, 28 lutego 2013

#1254 - New Avengers t.05: Wojna Domowa

Piąty tom „New Avengers” jest tie-inem „Wojny Domowej”. Brian M. Bendis pokazuje, w jaki sposób prominentni członkowie premierowej supergrupy Marvela reagują na rodzący się konflikt pomiędzy zwolennikami rejestracji, a jej przeciwnikami (choć pojawiają się inne wątki, które scenarzysta ciągnie od pierwszych numerów serii). Zobaczymy, jak Kapitan Ameryką zaczyna tworzyć ruch oporu, poznamy wątpliwości Sentry`ego, swagger Luke`a Cage`a i kłopoty, jakie Iron-Man miewa ze swoimi byłymi pracownikami.


"Marvel Civil War" było jednym z największych (jeśli nie największym!) komiksowym wydarzeniem ostatnich kilkunastu lat. O samym konflikcie, który rozdarł na pół internet i społeczność amerykańskich superherosów więcej napiszę w recenzji poświęconej kluczowemu albumowi, a w tym miejscu chciałbym się skupić na czymś innym.

Myślę, że "Wojna Domowa" jest doskonałym przykładem problemu, jaki Marvel ma z eventami, jako takimi. Aby sprzedać główną mini-serię jak największej ilości czytelników, trzeba uczynić ją przystępną i w miarę zamkniętą całością, a tie-iny i wszelkiej maści dodatki zarezerwować dla czytelników poszczególnych serii i najwierniejszych fanów. Takie schizofreniczne podejście do opowiadania odbija się najmocniej na strukturze zaplanowanej historii. Główna linia fabularna jest potraktowana zbyt skrótowo, wiele ważnych (Iron-Man), czy wręcz kluczowych (Spider-Man) dla historii wydarzeń zostaje zepchniętych do solowych tytułów. Polityka „kup kolejny zeszyt, a dowiesz się, czemu Peter postąpił tak i tak!” szkodzi samej opowieści. Wachlując kolejnymi zeszytami czy albumami gubi się gdzieś cała dramaturgię. Narracja traci swój rytm, a całość zamiast prawdziwie epicka, robi się strasznie rozlazła.

W „Civil War” wlokące się po tie-inach wątki poboczne są często kompletnie niepotrzebne i zwyczajnie słabe. Czytelnik chcąc poznać chociaż najważniejsze elementy tej olbrzymiej układanki traci orientacje w tych wszystkich wtrąceniach, doczepionych epizodach, nawale postaci i zdarzeń. Męczy się i ostatecznie znudzony po prostu rezygnuje z prób ogarnięcia tego bajzlu. Nie znaczy to, że taki koncept eventu się w ogóle nie sprawdza – bo przecież Dan Abnett i Andy Lanning w marvelowskim kosmosie potrafią znakomicie go stosują. Jak choćby w „War of Kings”, gdzie pięknie pogodzili tie-iny z główną mini-serią, aby zbudować spójną i wciągającą przygodę. W przypadku „Wojny Domowej” podobna rzecz udać się nie mogła – to był zbyt obszerny i ambitny projekt, aby mógł w pełni wypalić.

Wizualnie album prezentuje zróżnicowany poziom. Pod wieloma względami - ma lepsze i gorsze momenty, a style poszczególnych artystów są bardzo różnorodne. Howard Chaykin bardzo brzydko się starzeje. Autora klasycznego „American Flagg” trzeba policzyć w poczet amerykańskich klasyków komiksu mainstreamowego, ale podobnie, jak choćby Walt Simonson ma trudności z odnalezieniem się we współczesnej estetyce obrazkowej. Niezgrabność jego kreski podkreślają jeszcze komputerowe efekty i całość wygląda paskudnie. W przeciwieństwie do Chaykina jeszcze kilka dobrych lat przed sobą ma Marc Silvestri. Jedna z ikon komiksowych lat dziewięćdziesiątych wciąż pozostaje w formie. Kreska autora swoistego epilogu albumu dalej jest precyzyjna, dokładna i atrakcyjna. Przynajmniej dla tych, którzy kochają się w image`owski stylu, w tych erotycznie przerysowanych kobietach z ustami pełnymi silikonu, prężących swoje krągłe piersi i zgrabne (nierzadko półnagie) pupy. Można nie lubić, ale pewnego „kunsztu” i efektownego użycia komputera odmówić nie można. Coś zupełnie innego można napisać o Olivierze Coipelu. Pochodzących z Francji artysta jest jednym z najciekawszych twórców zatrudnionych na amerykańskim rynku, który w swojej pracy nie schlebia lokalnym gustom, ale swoją część „Wojny Domowej”, czyli epizod ze Spider-Woman w roli głównej, narysował chyba na kolanie.

Tylko trochę lepiej zaprezentował się Leinil Francis Yu, artysta rysujący bardzo nierównie, który miewał znacznie lepsze momenty. Najlepiej z grona grafików wypadają Pasqual Ferry i Jim Cheung. W ocenie Cheunga nie mogę być obiektywny, bo to jeden z moich ulubieńców, w którego klasycznie szlachetnej kresce odnajduje to samo, co w pracach mistrzów - Jacka Kirby`ego i Johna Byrne`a. Palce lizać. Natomiast Ferry jest kolejnym, obok Silvestriego, rysownikiem, który potrafi świetnie spożytkować możliwości, jakie oferuje komputer. W jego bardzo delikatnej i nieco surowej kresce nie ma za grosz efektu sztuczności, który tak mocno raził mnie w rysunkach wspomnianego na początku Chaykina.

To ostatni (przynajmniej na razie) album „New Avengers” wydany przez Mucha Comics. Z największymi ziemskimi bohaterami żegnamy się więc bez szczególnym fanfar, bo „Wojnę Domową” trudno zaliczyć do najlepszych albumów w dorobku Bendisa, ale żal ich kolejnych przygód. Bo następne w kolejce czekają najciekawsze (pod wieloma względami) przygody Mścicieli…

#1253 - Rozmówki polsko-angielskie

Tekst pierwotnie ukazał się na zlecenie krakowskiego Instytutu Książki na tej stronie. Polecam co jakiś czas odwiedzać tamtą witrynę, ponieważ regularnie będą ukazywały się tam teksty traktujące o komiksie.

W 2008 roku Agata Wawryniuk, wraz ze swoim chłopakiem Szymonem i kolegą Marcelem, skuszona wizją łatwego zarobku wyruszała na podbój ojczyzny Jasia Fasoli i Jamesa Bonda. Wylądowali w Newcastle Upon Tyne (pierwotnie komiks miał nosić tytuł "Once Upon a Tyne"). "Rozmówki polsko-angielskie" to autobiograficzna opowieść o przypadkach ich autorki w Anglii.

Czy "Rozmówki polsko-angielskie" są próbą podsumowania polskiego doświadczenia emigracji zarobkowej? Czy to głos jakiegoś pokolenia? Emigrancka spowiedź dziecięcia wieku? Wawryniuk odcina się od podobnych ambicji, deklarując, że chce po prostu opowiedzieć swoją historię. Ale opowiadając o dwóch miesiącach spędzonych w Anglii, mimowolnie szkicuje los polskiego emigranta. I robi to w sposób prawdziwszy od medialnych narracji, nie ograniczający się jedynie do wytartych klisz i stereotypów.

Choć komiks Wawryniuk utrzymany jest w autobiograficznym tonie, udało jej się uniknąć ekshibicjonizmu. Autorka stroni od pisania o sobie, wybiera opowiadanie o tym, co się jej przytrafiło. Wawryniuk w swoim tekście pozwala nam być, a nie tylko patrzeć. Rozczarowujemy się więc naszymi  rodakami na obczyźnie, poznajemy specyfikę angielskiego rynku pracy, stajemy przed „ścianą płaczu”, walczymy o przetrwanie.

W Rozmówkach Wawryniuk udało się w sposób bardzo sugestywny oddać obraz Polaka-emigranta. Czy raczej typowego „Polaczka” - cwaniaka, nie potrafiącego się zaadaptować w nowym środowisku, ale też nie myślącego o powrocie do ojczyzny, w której nic na niego nie czeka. Dyzmy, kombinatora, spryciarza, które zarabia nie tyle pracą, ile wykorzystywanie naiwności nowoprzybyłych rodaków. Obraz to żywy i interesujący, choć nie przynoszący nikomu chwały. Przerysowany „landlord” Agaty ze swoją fizjonomią Polaczka, trafia do galerii pełnej szlachetnych wygnańców Wielkiej Emigracji, Sybiraków czy tragicznych ofiar marca `68, jako osobliwa ciekawostka.

Wawryniuk przyznaje, że kiedy zastanawiała się, w jaką formę oblec swoją opowieść, pomyślała właśnie o komiksie, choć jej doświadczenia z tym medium ograniczały się do lektury „Kaczorów Donaldów”.  Teraz to już komiksiara pełną gębą. W "Rozmówkach polsko-angielskich" nie widać ani śladu debiutanckiej tremy, jest za to oryginalna stylizacja graficzna poparta solidnym warsztatem posługiwania się kadrem i dymkiem. Na fali entuzjazmu niektórzy już tytułują książkę Wawryniuk najlepszym debiutem mijającego roku, a niebawem zaczną ją namaszczać na nową twarz komiksu kobiecego. Ja bym się jeszcze z tym wstrzymał. Jeszcze na to za wcześnie, choć "Rozmówki polsko-angielskie" mogą okazać się tym, czym dla Marcina Podolca był „Kapitan Sheer” – pierwszym krokiem. Komiksem bardzo dobrym, choć nie pozbawionym pewnych wad. Początkiem drogi. I oby tak się stało, bo już po pierwszym albumie widać, że potencjał w Wawryniuk drzemie ogromny.

czwartek, 21 lutego 2013

#1252 - Komiks w szponach miernoty (fragment)

Dzięki uprzejmości wydawnictwa Timof i cisi wspólnicy prezentujemy fragment książki Jerzego Szyłaka zatytułowanej "Komiks w szponach miernoty". Najnowsza praca najważniejsze polskiego badacza komiksu ukaże się już w marcu. W sumie będzie liczyła ponad 360 stron, a jej cena wyniesie 49 złotych. Prezentowany poniżej fragment to część dziewiątego rozdziału. Grafiki pochodzą od redakcji.

[…] Woynarowski poszukując awangardy polskiego komiksu (wśród przedstawicieli „pokolenia «Rastra»”, twórców net artu i we własnej pracowni), szuka tych, którzy powtarzają poczynania awangardzistów działających na początku XX wieku i podejmuje od nowa walkę z kulturą masową. Postępując tak, przeciwstawia artystów – nieartystom i robi dokładnie to, o robienie czego oskarża (niezbyt słusznie) krytyków komiksowych: postrzega komiks jako atrybut określonej subkultury i produkt o charakterze stricte komercyjnym, pomija i marginalizuje zjawiska najbardziej wartościowe.

Nie mam najmniejszych wątpliwości, że „form otwartych”  należałoby szukać wśród kolejnych odcinków Yellow Kida – pojedyncze epizody tej historyjki, przez wielu uważanej za pierwszy komiks prasowy (lub nawet pierwszy komiks w ogóle), niejednokrotnie nie były epizodami w ścisłym znaczeniu tego słowa, ale splecionymi z tekstem drukowanym ilustracjami jakiegoś tematu. Oko mogło krążyć swobodnie, wyławiając poszczególne elementy układające się w wizualny esej. Również w onirycznych opowieściach Winsora McCaya znaleźć możemy epizody, podczas oglądania których czytelnik musi rewidować swoje wyobrażenie o tym, co widzi, i odkrywać „trzeci sens”, wynikający ze zderzenia dwóch porządków znaczeniowych (co jest podstawą montażu intelektualnego). Wydaje mi się, że na tym polu McCay poczynał sobie śmielej w Dreams of the Rarebit Fiend (komiksie przeznaczonym dla dorosłych czytelników) niż w Little Nemo, ale bez ponownego dokładnego prześledzenia obu prac nie dałbym za to głowy.

Nie mam wątpliwości, że konwencja snu i marzenia niejednokrotnie pozwalała rysownikom na odejście od linearnej narracji i fabularnego porządku opowieści i tworzenie komiksów opartych na strukturze poematu (rzadziej eseju). Poświadczają to ilustracje publikowane w najrozmaitszych (także popularnych) opracowaniach na temat historii tego gatunku artystycznego. Czasem twórcy historyjek obrazkowych wpadali też na inne pomysły. Na przykład na stronie Wikipedii, po wpisaniu hasła Gasoline Alley, można znaleźć reprodukcję planszy, na której bohaterowie Franka Kinga zanurzają się w umownym świecie geometrycznych form, jednocześnie prowadząc rozmowę o możliwościach robienia rysunków przy użyciu cyrkla1. Niesłychaną inwencją pod tym względem wykazywał się George Herriman, w którego komiksie Krazy Kat tło rzadko kiedy stanowiło jedynie tło dla zdarzeń, częściej zaś żyło własnym życiem, o czym pięknie pisał Gilbert Seldes w tekście Gópi Kocur, co sam chodzi (1).

Kłopot z odnalezieniem wśród historyjek komiksowych powstających w pierwszej połowie XX wieku przykładów montażu intelektualnego, hipertekstowych struktur i „form otwartych” zbliżonych do eseju lub poematu wiąże się z tym, że owych historyjek było naprawdę dużo i naprawdę niewiele spośród nich jest dziś  dostępnych we wznowieniach. Pojawiały się one jako pojedyncze odcinki seriali publikowanych w prasie (dzień w dzień lub raz w tygodniu) i dość szybko znikały w nawale innych odcinków, dochowujących większej wierności zasadzie linearnego relacjonowania zdarzeń. Tylko niektóre z nich zapadły w pamięć (jak odcinek Gasoline Alley przypominany na stronie Wikipedii). Żeby odnaleźć inne, trzeba benedyktyńskiej cierpliwości i zapału archeologa.

Z innym typem „montażu intelektualnego” możemy zetknąć się w komiksach undergroundowych: w improwizowanych pracach Crumba, w psychodelicznych kompozycjach Ricka Griffina i Victora Moscoso, w pracach tworzonych wspólnie podczas comic sessions, w najbardziej nieoczekiwanych publikacjach wydawanych przez nie wiadomo jakie oficyny. Przeglądając bogato ilustrowaną A History of Underground Comics Marka Jamesa Estrena, z łatwością możemy znaleźć plansze, których twórcy (głównie ci wymienieni wyżej) robili komiksy oparte na „narracji nieliniowej”, bliższe konstrukcją poezji czy esejowi niż tradycyjnemu opowiadaniu (2). Warto jednak pamiętać, że rysowników w tamtym okresie napędzało poczucie wolności i rewolucyjny zapał, nie przejmowali się więc tym, czy to, co rysują, ma sens, a konwencje traktowali z lekceważeniem. Dotarcie do ich prac dzisiaj jest  prawdopodobnie łatwiejsze niż dotarcie do publikacji prasowych sprzed okresu I wojny światowej, ale to nie znaczy wcale, że jest łatwe.

Kolejny etap dekonstruowania fabuły przypada na lata siedemdziesiąte. Pierwszy artysta, jaki w tym kontekście nasuwa się na myśl, to Moebius – jako autor Garażu hermetycznego, rozwijającego się z odcinka na odcinek swobodnie i bez poszanowania dla fabuły, ale za to z wykorzystaniem zmian konwencji, przywoływaniem intertekstualnych tropów i w klimacie nieskrępowanej zabawy. Moebius był mistrzem takich zabaw i pozostawił po sobie wiele prac celowo niedokończonych, niejasnych, zmieniających się w trakcie rozwoju opowieści w coś zupełnie innego. I nie był wcale jedynym, który tego rodzaju grę z odbiorcami prowadził.

Rozwój graphic novel dał twórcom pragnącym dekonstruować fabuły zupełnie nowe możliwości. Wielostronicowa opowieść tworzyła bowiem pojemną ramę, w której było miejsce i na linearny rozwój zdarzeń, i na sny bohatera, i na łączenie odległych wątków na eseistycznej lub poetyckiej zasadzie, i na snucie opowieści opisującej kondycję psychiczną bohatera, a nie przemiany jego losu, i na inne rzeczy też. HP i Giuseppe Bergman Manary to historia o snuciu historii, w której awanturnicze zdarzenia nieustannie ustępują refleksji nad naturą opowieści przygodowej. Komiksy Françoisa Schuitena to w większym stopniu eseje i przypowieści o architekturze niż opowieści z prawdziwego zdarzenia. New York. The Big City Willa Eisnera to tylko na pozór zbiór błahych anegdot. Dodane do siebie, odsłaniają hipertekstowe połączenia i tworzą epopeję, której bohaterem jest wielkie miasto.

Im bliżej współczesności, tym więcej znajdziemy przykładów. Najwięcej możemy znaleźć w książce Roanne Bell i Marka Sinclaira Pictures & Words. New Comic Art and Narrative Illustration (2005), której autorzy we wstępie do swojego opracowania zwracają uwagę na to, że w ostatnich latach ilustracja będąca nośnikiem narracji przeżywa swój renesans, a rozwój powieści graficznej (graphic novel) sprzyja poszukiwaniom niekonwencjonalnych rozwiązań (3). Łącząc ze sobą w tytule dwa pojęcia: „komiks” i „ilustracja narracyjna” (opowiadająca historię, czyli story), Bell i Sinclair dążą do tego, by poddać oglądowi nie tylko twórczość komiksową sensu stricte, ale i zjawiska z jej pogranicza, często eksperymentalne, dążące do przekroczenia tradycyjnie pojmowanych granic i wzbogacenia obrazkowej narracji elementami poetyckimi czy opartymi na „montażu intelektualnym”. Pokazywane są tu zarówno prace zamieszczane w gazetach i czasopismach, jak i publikacje książkowe. Całość podzielona jest na trzy części. W pierwszej (Silent) znalazły się komiksy nieme, w drugiej (Single Panel) prace zrealizowane w postaci jednego obrazka, w trzeciej (Text and Image) – realizacje oparte na twórczym połączeniu narracji wizualnej ze słownym komentarzem.

Bell i Sinclair dążą raczej do przekrojowego pokazania możliwości, jakie daje opowiadanie obrazkami, niż stworzenia opisu wszystkiego, co najważniejsze. W ich książce brakuje wielu ważnych prac, z czego sami autorzy zdają sobie sprawę, o czym świadczy wskazanie w przedmowie na Chrisa Ware’a i Arta Spiegelmana. Jest w niej jednak dążenie do pokazania realizacji jak najbardziej różnorodnych i opartych na odmiennych sposobach myślenia. Jest też uznanie wartości zarówno prac w najbardziej konwencjonalny sposób wykorzystujących techniki komiksowej narracji, jak i tych, które jej reguły jak najradykalniej naruszają bądź negują.

Twórcami, których prace zostały w Pictures and Words pokazane, są: Anna Bhushan, Barry Blitt, Fredrik von Blixen, Mr Clement, Jordan Crane, Paul Davis, Martin tom Dieck, Marcel Dzama, Jeff Fisher, Scott Garrett, Tom Gauld, Jochen Gerner, Sammy Harkham, Igort, Benoît Jacques, James Jarvis, Jason, Andrzej Klimowski, Simone Lia, Lorenzo Mattotti, Roderick Mills, Ethan Persoff, David Rees, Barnaby Richards, Jenni Rope, Joe Sacco, Marjane Satrapi, David Shrigley, Nikhil Singh i John Dunning (pracujący razem), Katja Tukiainen, Andrew Wightman i Jim Woodring. W moim przekonaniu książka ta prezentuje dokładnie to, czego Woynarowski w komiksie i jego okolicach szuka, jednocześnie pokazując to, o czym zapomina lub czego (świadomie) znaleźć nie chce. Książka ta pokazuje to, co w swoich rozważaniach o story arcie powinien był uwzględnić.

(1) Zob. G. Seldes, Gópi Kocur, co sam chodzi, przeł. W. Górnicki, w: Super-Ameryka. Szkice o kulturze i obyczajach, t. 1., opr. W. Górnicki i J. Kossak i inni, Warszawa 1970.

(2) Zob. M.J. Estren, A History of Underground Comics, Berkeley 1993.
 

(3) Zob. R. Bell, M. Sinclair, Pictures and Words. New Comic Art and Narrative Illustration, New Haven 2005.

wtorek, 19 lutego 2013

#1251 - Rycerze świętego Wita

W 2012 roku lista powieści graficznych, jakie ukazały się w naszym kraju wzbogaciła się o kilka wybitnych pozycji. Wielkim zaskoczeniem była nieznana szerzej „Parenteza” Elodie Durand, kameralny, bardzo oryginalny od strony artystycznej komiks, opowiadający historię choroby autorki, cierpiącej na wywołującego zaniki pamięci guza mózgu. Gdy pisałem o nim w kwietniu, nie spodziewałem się, że w ciągu następnych miesięcy ukaże się coś równie dobrego, szczerego i poruszającego. Koniec roku przyniósł jednak komiks o bardzo zbliżonej tematyce. „Rycerze świętego Wita” stawiani są obok „Mausa” Arta Spiegelmana i uznawani za dzieło kanoniczne, jedno z tych, które przecierały szlak dla tak modnej dziś, intymnej wypowiedzi za pomocą medium obrazkowego.

„Rycerze świętego Wita” to biografia nietypowa, opowiedziana przez pryzmat choroby, która dotknęła brata autora. David B. dzieciństwo i młodość spędził we Francji na przełomie burzliwych lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Jego wspomnienia z tego okresu są traumatyczne. Jego życie – nawet po wyprowadzeniu się z domu rodzinnego – zdawało się być całkowicie podporządkowane chorobie brata. Rodzice autora, przerażeni skutkami ubocznymi farmakologicznego leczenia epilepsji i nieufnie nastawieni do lekarzy (operacja, którą im zaproponowano mogła doprowadzić do nieodwracalnego kalectwa ich syna), szukali ratunku u wszelkiej maści znachorów i cudotwórców. Nie tracąc nadziei błądzili od szarlatana do szarlatana: przyłączali się do komun makrobiotycznych, próbowali wielu odmian medycyny niekonwencjonalnej, zdesperowani zwrócili się nawet ku spirytyzmowi. Byli przy tym skłonni do wszelkich poświęceń i często zmuszali do nich resztę rodziny.

Nie jest to jednak jedyny wątek jaki został poruszony w tym komiksie. Już od pierwszych rozdziałów autor wyraźnie kreśli tło społeczno-polityczne, a jego opowieść staje się próbą (subiektywnego) odmalowania czasów, w których toczy się akcja. Dużo uwagi poświęca również swojemu drzewu genealogicznemu i związkom przodków z historią Francji – z naciskiem na wojny, bo makabra (również jako estetyka) zdaje się Davida B. fascynować najbardziej. Już jako dziecko autor chował się za fasadą swoich brutalnych, przedstawiających wielkie bitwy rysunków. Ciągłe bazgranie było dla niego pancerzem chroniącym przed rzeczywistością i, jak sam to określa, zbroją, którą przywdziewał na wzór fascynujących go w dzieciństwie rycerzy. Trzeba tu zaznaczyć, że w oryginale komiks nosił nieprzetłumaczalny tytuł „L’Ascension du haut mal”, odwołujący się do starofrancuskiego określenia epilepsji. Wydawca – co jest wielką rzadkością przy tego rodzaju zabiegach – niezwykle udanie przechrzcił go na „Rycerzy świętego Wita” nawiązując do staropolskiej nazwy padaczki.

Nie jestem miłośnikiem komiksów, w których dominuje literacka narracja, a takie wrażenie z początku sprawiają „Rycerze świętego Wita”. To jednak tylko pozory. Zatrzymując się przy tym aspekcie, warto porównać dzieło Davida B. z innym, powstającym w niemal w tym samym okresie (lata 1995–2005) komiksem – „Black Hole” Charlesa Burnsa. Mimo że komiks amerykańskiego kolegi po fachu to opowieść obyczajowo-psychologiczna, z dużą dozą wątków autobiograficznych, to ze względu na metafory związane z horrorem cielesnym, często wymieniany jest w rankingach najlepszych obrazkowych opowieści grozy. Podobna zależność pojawia się między warstwą literacką a graficzną „Rycerzy świętego Wita”. Podczas gdy na pierwszym planie możemy śledzić historię bezsilności w walce z chorobą, na drugim – w warstwie graficznej – rozgrywa się zupełnie inna, nie mniej ważna opowieść. Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte, czyli okres największej popularności ruchu New Age, zostały w komiksie Davida B. przedstawione inaczej, niż zwykło się to czynić. Dla autora są to czasy równie mroczne i niepokojące, co Berlin lat trzydziestych, w którym rozkwitała ezoteryka i nowe nurty filozoficzne. W grafice objawia się to silnymi nawiązaniami do ekspresjonizmu niemieckiego. Prócz tego znajdziemy tu dużą dozę surrealizmu, symbolizmu i wiele innych nadrealnych tendencji występujących w sztukach plastycznych.

Historia przedstawiona na drugim planie to również przegląd horroru obecnego w naszej kulturze. W rysunkach autora odbija się jego fascynacja literacką grozą, opowieściami niesamowitymi i naukami tajemnymi. Rysunkowe stwory – stanowiące niezwykle sugestywną i eklektyczną mieszankę – uosabiają dręczące Davida B. i jego rodzinę demony, lęki i choroby. Nawet postacie mityczne, historyczne i literackie służą mu jako narzędzie do wyrażania emocji, nastrojów i podświadomych komunikatów. W „Rycerzach świętego Wita” ważną rolę odgrywa też etniczna ornamentyka, malarstwo batalistyczne i mnożące się w niezdrowej wręcz ilości symbole okultystyczne i alchemiczne. W efekcie ten niezwykle mroczny i klaustrofobiczny komiks zaczyna przypominać podrasowaną psychodelikami twórczość Edwarda Goreya, rozdmuchaną do epickich rozmiarów dzieł Hieronima Boscha.

„Rycerze świętego Wita” to niezwykle przytłaczająca historia i w przeciwieństwie do wspomnianej „Parentezy” nie ma w niej nic z autoterapii. David B. z jednej strony kryje się za swoimi rysunkami, coraz bardziej zapada się w swojej twórczości, z drugiej – w masochistycznym słowotoku obnaża swoje lęki i problemy. Analogicznie do „poetów przeklętych” to komiksiarz przeklęty, którego chora dusza nigdy nie zazna spokoju. W „Rycerzach świętego Wita” zabiera nas w podróż, którą możemy porównać do słynnego albumu Joy Division „Closer”. To zjazd po równi pochyłej: kompulsywny, deliryczny i depresyjny.