#604 - Kulturalne Czwartki (4): wywiad z Szymonem Holcmanem

W dzisiejszej odsłonie Kulturalnych Czwartków zapraszamy na wywiad z Szymonem Holcmanem, który w 2004 roku wraz z Pawłem Tarasiewiczem dołączył do Jarosława Składanka i od tamtej pory panowie tworzą "gniewne trio". Natomiast ozdobą dzisiejszego wpisu jest grafika Marka Turka, autora wydanego przez KG albumu "Bajabongo" (maj 2008), przedstawiająca główną bohaterkę "Łaumy" Karola Kalinowskiego! Marku, dzięki wielkie! Wywiadem tym kończymy nasz czwartkowy cykl, ale bynajmniej nie kończymy celebrowania dziesięciolecia KG - szczegóły (mamy nadzieję) wkrótce! A samej Kulturze tradycyjnie życzymy lat stu!

Dziesięć lat działalności, na koncie mnóstwo fantastycznych komiksów autorstwa Polaków i uznanych gwiazd zagranicznych, solidna grupa wiernych fanów, nagrody, wyróżnienia i pochwały. Czy Kultura Gniewu ma jakieś wady?
Same. A wynikają one z natury funkcjonowania wydawnictwa – w międzyczasie, po godzinach. W związku z tym wielu rzeczom nie możemy poświęcić tyle czasu ile chcielibyśmy, bądź – gorsza opcja – powinniśmy. Nie wszystko działa tak płynnie jak powinno, nie odpowiadamy na wszystkie maile tak szybko, jak byśmy chcieli, itp., itd. W konsekwencji rozliczne zawody i frustracje. Nasze wewnętrzne oczywiście, które mamy nadzieję nie udzielają się czytelnikom.

Urodzinowe spotkanie na MFK, hardcore'owy koncert oraz spotkanie z Pałą i Prosiakiem. Czy to wszystko co KG przygotowało z okazji 10-tych urodzin czy można spodziewać się kolejnych atrakcji?
W tej chwili mogę tylko powiedzieć, że myślimy nad kolejnymi, ale o ich naturze nie czas jeszcze mówić. Postaramy się, żeby były to zarówno publikacje, jak i imprezy.Jesteś zadowolony z tego jak wyglądała urodzinowa impreza w CDQ pod względem chociażby sprzedaży czy frekwencji? Hardcore'owa część publiki zainteresowana była waszymi publikacjami?
Tak. I odpowiedziałbym też tak samo gdyby przyszedł tylko ten jeden pan, na oko trzydziestoparoletni, który opowiedział mi historię swego życia. Otóż jeszcze całkiem niedawno uważał komiksy za coś w najlepszym razie dla źle wychowanej młodzieży. Aż któregoś dnia, całkiem przypadkiem, zobaczył w TVP Kultura (tak, właśnie w mateczniku najniższej oglądalności) program "Tygodnik Kulturalny" (tak, właśnie ten) gdzie zebrani w studio krytycy zachwycali się jakimś komiksem. Zaskoczony ów pan postanowił sprawdzić, co to za dziwo i... wsiąkł. Od tamtego czasu kupuje maniakalnie komiksy, jeździ na konwenty. A za najlepszy komiks uważa "Rany wylotowe". Przyszedł na imprezę po autografy i żeby podziękować nam za "naszą robotę". Niniejszym pozdrawiam serdecznie tego pana i to ja mu dziękuję.

Ciężko było po latach nieobecności nakłonić Dariusza Palinowskiego i Krzysztofa Owedyka do spotkania z fanami podczas urodzinowego koncertu?
Trochę ich trzeba było namawiać, ale kulisy tego zna Jarek Składanek, który się tym zajmował. Chociaż myślę, że po tym spotkaniu i imprezie następnym razem pójdzie już zdecydowanie łatwiej. Bo obu się bardzo w CDQ podobało. I może na kolejne takie spotkanie i ich kolejne komiksy nie trzeba będzie czekać już tyle czasu?

No właśnie – stremowany z początku Pała z każdym kolejnym pytaniem rozkręcał się i zdominował całe spotkanie, więc dobrze byłoby go zobaczyć na jakimś większym spędzie komiksowym. A co do ewentualnych przyszłych publikacji Owedyka i Palinowskiego – możesz powiedzieć coś więcej? Pała wspominał, że planuje coś nowego w pierwszej połowie 2011...
Tak, Pała to powinien mieć show w telewizji. Może uda się to zorganizować. Co do publikacji – Pała podczas spotkania zapowiedział, że szykuje nowy materiał. Nam pozostaje na niego czekać. A Owedyk ze sceny nic nie mówił. Przywiózł po prostu materiały do przygotowania komiksu do druku. A poza tym dał się namówić, żeby przemyśleć pewną sprawę. Jeśli efekt tych przemyśleń będzie pozytywny, to szykuje się prawdziwa bomba.

Na zeszłorocznym Bałtyckim Festiwalu Komiksu mówiłeś, że "urodzinowe" komiksy posiadać będą specjalne jubileuszowe logo – jednak na zbiorczych wydaniach "Zakazanego Owocu" i "Prosiackow" ich brak. Zrezygnowaliście z niego czy można go jeszcze oczekiwać na kolejnych wydawnictwach?
Zrezygnowaliśmy z logo. Z bardzo prostej, prozaicznej przyczyny – nie mogliśmy się zdecydować, która z przygotowanych propozycji (a było ich wiele) nam się podoba. Nam trzem. To dość częsta sytuacja :-) W końcu stanęło na formułce i pewnym wspólnym elemencie graficznym, który pojawia się nad stopką w komiksach Prosiaka i Pały.

CDQ: spotkanie z Krzysztofem "Prosiakiem" Owedykiem (środek) i Dariuszem "Pałą" Palinowskim (strona prawa) prowadzone przez Jarosława Składanka (strona lewa)

Jedną z ciekawszych informacji w tym roku była wieść o planach przeniesienia na ekran filmowy "Łaumy" Karola Kalinowskiego. Coś się ruszyło w tym temacie?
Z tego co wiem, to rusza się cały czas. Jest już reżyser, który kończy prace nad scenariuszem (i jest to bardzo ciekawy twórca, autor jednego z najlepszych polskich filmów ostatnich lat). Spotkał się on zresztą z Karolem, żeby przedyskutować pewne fabularne niuanse i wypytać o wszelkie możliwe detale. A także przedstawić swoją wizję historii Dorotki. I ja i Karol uważamy, że jest ona bardzo ciekawa. Producenci chcą złożyć komplet dokumentów na grudniową sesję PISF. Wtedy prace mogłyby ruszyć pełną parą w 2011. Trzymam kciuki, żeby wszystko się udało.

Na waszej stronie w sekcji z zapowiedziami znajdują się komiksy tylko i wyłącznie z przyszłoroczną datą publikacji – czy oznacza to, że w listopadzie i grudniu nie ma szans na nowe komiksy z Kultury Gniewu?
Ze względu na obecną sytuację na rynku nie jestem w stanie odpowiedzieć na to pytanie inaczej niż – bardzo byśmy chcieli wydać w tym roku jeszcze jakieś komiksy.

A co oprócz widniejącego już w zapowiedziach drugiego "Diefenbacha" czy np. "Pinokia" będzie można od was zobaczyć w 2011? Zapowiadany od jakiegoś czasu "Jimmy Corrigan" Chrisa Ware'a? "Epileptic" Davida B.? "Battling Boy" Paula Pope'a?
Nie wiem. Ale mogę powiedzieć co mamy na warsztacie i horyzoncie oprócz wyżej wymienionych tytułów (w tym komiksy przygotowywane przez polskich autorów, na które bardzo bardzo liczymy): "Kiki" "David Boring", "Bośniacki płaski pies", "Bezdomne wampiry", "Baby's in Black", "Honolulu Club", "Na szybko spisane ??.??.????" i komiks niespodzianka od Śledzia, pora na następnego Burnsa i może Bruna, czekamy na nowy komiks Marcina Podolca i Januarego Misiaka, bardzo byśmy chcieli wydać wkrótce album Jacka Frąsia, Prosiaka, "Berlin 2", "Oskara" Rebelki i Szneidera, "Alinę" i "Alberta" Guya Delisle, "Castle Waiting", kolejne komiksy Sfara, drugi tom "Pierwszej brygady", nowe komiksy od Marka Turka i Łukasza Ryłko... Mam wymieniać dalej? Bo to tylko wierzchołek góry. A przecież jutro mogę dostać w mailu album od jakiegoś debiutanta, który rozłoży mnie na łopatki.

W kończącym roku wypuściliście między innymi albumowe debiuty młodych twórców – "Boską tragedię" Macieja Łazowskiego czy "Kapitana Sheera" Marcina Podolca i Roberta Wyrzykowskiego. Macie już teraz na oku innych młodych twórców, którzy nie mieli szansy sprawdzić się w dłuższym metrażu, a których komiksy z chęcią byście wydali?
Pewnie, że mamy. Oprócz tego, że leży u nas na dysku prawie skończony komiks pewnych "nowych twarzy" to z przyjemnością zobaczyłbym wydany z naszym logo album autorstwa Tomka Grządzieli, Ady Buchholc, Ewy Juszczuk, Tomka Pastuszki, Marcina Surmy i wielu innych.

MFK: urodzinowe spotkanie z Kulturą Gniewu - od lewej: Paweł Tarasiewicz, Jarosław Składanek, Szymon Holcman i prowadzący, Kuba Oleksak

Wracając jeszcze do samej strony KG – od dawna mówi się, że to tylko wersja robocza, ale od lat się ona nie zmienia. Zostawiacie ją tak jak jest czy w niedalekiej przyszłości można się spodziewać zupełnie nowej witryny, sprzężonej np. z blogiem czy facebookiem?
Tu sprawa ma się podobnie jak z logiem na 10-cio lecie – mieliśmy już sam-nie-wiem-ile propozycji i projektów, ale żaden z nich nie podobał się nam trzem. Jak dwóch było za to jeden kategorycznie się nie zgadzał. Jak ten jeden znalazł coś dla siebie to dwóch popukało się w głowy, itd. No i dlatego tyle czasu to wszystko trwa i prawdę powiedziawszy końca nie widać. Jak my w ogóle to wydawnictwo prowadzimy?

Jak byś podsumował mijający rok w "komiksowie"? Zaczęło się dobrze chociażby Komiksową Warszawą, ale później pojawiały się informacje o wycofywaniu komiksów z Empików, wycofywaniu Egmontu z komiksów i nadchodzącym kryzysie. Patrząc po zapowiedziach wydawniczych (a raczej ich minimalnej ilości) na najbliższe dwa miesiące, można powiedzieć, że dla przeciętnego czytelnika ten rok już raczej się zakończył.
Z perspektywy wydawcy nie podsumowałbym, bo ten rok się jeszcze nie skończył. Z pewnych powodów te jego ostatnie dwa miesiące mogą być najważniejsze i zadecydować o przyszłości rynku komiksowego w Polsce. A czytelnicy również mają na co czekać: "Księga Genesis" Crumba, nowy "Thorgal" i pierwszy spin off do niego, kolejny tom świetnych "Żywych trupów" i "Borgii", a może nawet trzecia "Mroczna wieża"? Nie narzekajmy. Kto wie, może nawet kultura gniewu coś jeszcze wyda w 2010?

Na koniec sztampowo – jak widzisz Kulturę Gniewu po kolejnych dziesięciu latach działalności?
Jako zgorzkniałych, zmęczonych mentalnych starców, którzy w archiwach czegoś, co kiedyś było Internetem, szukają pozytywnych opinii o zawieszonej na kołku kulturze gniewu. A znajdują tylko starożytne posty o tym, że na 96 stronie "Na szybko spisane 2010-2020" kolory są wyblakłe. Śledziu już dawno żyje tylko w wewnętrznej sieci PS5, więc nie odpisał, że tak właśnie miało być...

#596 - Kulturalne Czwartki (3): zagraniczne TOP10!

Tydzień temu przedstawiliśmy polskie Top 10 z Kultury Gniewu, w tym tygodniu - zagranica! KG komiksy z innych krajów zaczęła wydawać w roku 2005 - począwszy od "Damskich dramatów" Anny Sommer. Od tego czasu przybliżyła polskim czytelnikom wiele, wiele, wiele uznanych i nagradzanych tytułów spod znaku komiksowej alternatywy i undergroundu - począwszy od klasyków gatunku (R. Crumb, który niestety do naszego zestawienia się nie załapał) aż po produkcje, które za granicą miały swoje premiery bardzo niedawno. Krótki przegląd tytułów wskazuje, że najchętniej redaktorzy KG gustują w komiksie amerykańskim, zaraz potem w tytułach z obszaru niemieckojęzycznego (Niemcy, Szwajcaria, Austria) i z Francji. Czyli - przede wszystkim komiksowy Zachód, wyjątkiem są tu chyba tylko japońskie "Kobiety" i izraelskie "Rany wylotowe". Wyboru dokonaliśmy w takim samym składzie co poprzednio (czterech muszkieterów i kardynał Richelieu z Komiksomanii), tym razem Tomek dał się namówić na opisanie jednego z tytułów. Grafikę wprowadzającą wykonał dla nas zaś sam Michał "Śledziu" Śledziński, który tydzień temu zdominował nasze polskie zestawienie i zajął w nim swoimi komiksami 1. i 2. miejsce. Wynik godny polskich żużlowców! A na rysunku oczywiście crumbowski Kot Fritz, również ze stajni Kultury. (RW)

10. "Pixy" (Max Andersson; grudzień 2005)

Jeden z pierwszych zagranicznych komiksów w ofercie Kultury - pokręcona historia człowieka, który udaje się w zaświaty, aby dokonać zabójstwa na własnym, wcześniej już abortowanym synu. Urzekła mnie ta bezkompromisowa jazda po bandzie i soczyście undergroundowe wizje szwedzkiego rysownika, które bawią i szokują czytelnika. Można próbować odczytywać ten komiks jako satyrę na rozkonsumpcjonizowane szwedzkie społeczeństwo, można też dać sobie spokój ze wszelkimi nadętymi analizami i po prostu rozkoszować się chorą wyobraźnią Anderssona. Po czym sięgnąć po "Pana śmierć i dziewczynę" - inne dzieło Anderssona wydane nakładem KG. I cierpliwie czekać na "Bośniackiego płaskiego psa". (RW)

9. "Exit" (Thomas Ott; marzec 2006)

Oprócz tego pierwszego pojawienia się twórczości Otta w naszym kraju, KG wydało później "Cinema Panopticum" oraz "Numer 73304-23-4153-6-96-8". I w zasadzie każdy z tych albumów (świetnie wydanych, co warte zaznaczenia!) mógłby zastąpić "Exit" w naszym TOP10. "Szwajcarski mistrz horroru" za każdym razem zachwyca plastyczną stroną swoich niemych (zazwyczaj) komiksów grozy i umiejętnie buduje napięcie w każdym ze swoich opowiadań. "Exit" to obszerny zbiór prac rysownika cierpliwie wydrapującego każdą ze stron, wzbogacony o wywiad i kompletną biografię/bibliografię. Uniwersum Otta to taka komiksowa "Strefa mroku" pełna grozy, makabry i czarnego humoru. Tyle tylko, że jest to świat znacznie bardziej wciągający. (ŁM)

8. "Sala prób" (Gipi; kwiecień 2008)
Podobnie jak w wydanym półtora roku wcześniej "Bendzie" Mawila, "Sala prób" podejmuje temat garażowych zespołów, które złożone z paczki kumpli mają kiedyś zawojować koncertowe sale. Ale póki co, najważniejsza jest właśnie sala prób, pierwsze własne numery, "zgrywanie" się i problemy ze sprzętem. Szczerze mówiąc, historia snuta przez Gipiego (a w zasadzie Gianniego Pacinottiego), nieco mnie rozczarowała pod względem scenariusza, natomiast totalnie znokautowała jeśli chodzi o warstwę graficzną! Szkicowa kreska, taka niby na "odwal się", pokryta akwarelą (często również "niedbale") ma w sobie niesamowitą moc i ciężko oderwać od niej wzrok. Szczególnie kiedy Gipi przedstawia dynamiczne sceny z samych prób, gdzie zostawia czytelnika sam na sam z grafiką, bez tekstów i onomatopei (których w niemuzycznych częściach komiksu mnóstwo). Póki co jest to jedyny komiks tego włoskiego artysty wydany w naszym kraju. Mam jednak nadzieję, że nie ostatni! (ŁM)

7. "Rany Wylotowe" (Rutu Modan; kwiecień 2010)

Rutu Modan przedstawia historię na wskroś obyczajową, niemal niczym nieróżniącą się od tysięcy takich historii. Diabeł jednak tkwi w szczegółach. A w przypadku pochodzącej z Izraela Modan te szczegóły to bomby eksplodujące na ulicach i naród, który przez wieki nie miał ojczyzny. "Rany wylotowe" to komiks obyczajowy opowiadający o dwojgu młodych Izraelczykach, Kobim i Numi, poszukujących ojca Kobiego. Czy zginął w zamachu, jak przekonuje Numi, czy po prostu znów zniknął i zawiódł swych bliskich, tak jak przez całe życie zawodził Kobiego? Nagrodzony Eisnerem komiks Rutu Modan to opowieść o współczesnym Izraelu i Izraelczykach. O poszukiwaniu tożsamości w skrajnie nieprzystępnych warunkach. O ludziach, którzy rozpaczliwie poszukują własnego miejsca na ziemi. Którzy są nieufni i zamknięci, bo wciąż toczą nieustanne wojny. O granice, przetrwanie i własne szczęście. I choć to, które obecnie zajmują nie jest może najszczęśliwsze, to w końcu jest to jakiś własny skrawek ziemi. (TP/Komiksomania: 1, 2)

6. "Niedoskonałości" (Adrian Tomine; czerwiec 2010)

Adrian Tomine w swoich komiksach poszukuje nowej dykcji, aby móc wyrazić napięcia relacji międzyludzkich i sięga w tym celu po znany nie tylko z amerykańskiej literatury dyskurs etniczny i postkolonialny. Ale tak naprawdę nie to jest według mnie w jego komiksie najważniejsze i najciekawsze. Bo nie da się "Niedoskonałości" sprowadzić tylko do historii amerykańskiego Azjaty (azjatyckiego Amerykanina?) mającego problemy ze zdefiniowaniem swojej tożsamości w ponowoczesnym chaosie, a kto tak odczytuje "Shortcomings", strasznie zubaża swoją lekturę. Tomine niezwykle dyskretnie, jakby poza fabułą, ustawia postrzeganie rzeczywistości swojemu czytelnikowi. Przynajmniej ja, po odłożeniu komiksu na półkę, nie mogłem się uwolnić od zaproponowanego przez Tomina sposobu patrzenia na świat. (KO)

5. "Trzy cienie" (Cyril Pedrosa; luty 2009)

Sielskie życie małego Joachima i jego rodziny zostaje pewnego dnia zburzone przez trzy tajemnicze postaci, które żądają przekazania im chłopca. Matka wie, że nie może przeciwstawić się nieuchronnemu losowi, ojciec natomiast ucieka z małym w wyniszczającą ich obydwu wędrówkę... Poruszająca, niepozbawiona ciepła, metaforyczna opowieść o różnych reakcjach rodziców wobec śmiertelnej choroby małego dziecka - bo tak chyba należy rozumieć te trzy tytułowe cienie. Wszystko to zrealizowane mistrzowską, lekką kreską Cyrila Pedrosy, który swój talent wyszlifował m.in. w pracy nad disneyowskimi animacjami. Dla mnie osobiście komiks roku 2009. (RW)

4. "Phenian" (Guy Delisle, grudzień 2006)

Delisle wyspecjalizował się w produkcji komiksowych autobiograficznych dzienników podróżnych, gdzie pokazuje się jako świetny obserwator miejsc, w których przychodzi mu przebywać. Udowodnił to zarówno w głośnym "Phenianie" jak i w nieco mniej głośnych ale niemniej dobrych "Kronikach birmańskich". Ten pierwszy pokazuje Koreę Północną oczami zachodniego animatora, zatrudnionego przy produkcji filmu rysunkowego. Reżim chciałby, aby cudzoziemcy postrzegali Koreę Płn. jako krainę szczęśliwości - ale spod propagandowej przykrywki nierzadko wyłażą barejowskie absurdy bądź też niewygodna prawda o totalitarnym systemie. Pamiętam, jak kiedyś polscy krytycy zarzucali Delisle szczeniacki oportunizm, że autor nie wytłumaczył się na końcu z pracy dla koreańskich krwawych dziadów... ale niby po co miał się tłumaczyć czytelnikowi i bić się w piersi? Narysował po prostu świetny komiks, który właśnie takimi różnie przelotnie zaobserwowanymi drobiazgami ukazuje nienormalność systemu politycznego w tym kraju. (RW)

3. "Ghost World" (Daniel Clowes; grudzień 2006)
Opowieść Daniela Clowesa, która pierwotnie ukazywała się w w magazynie "Eightball", należy do najwybitniejszych osiągnięć amerykańskiego komiksu niezależnego, której udało się odnieść również spory sukces komercyjny. Sprzedawszy się w nakładzie grubo ponad 100 tysięcy egzemplarzy, otrzymawszy liczne środowiskowe nagrody i wyróżnienia, historia przyjaźni dwóch dorastających dziewczyn, Enid i Becky, została przeniesiona na kinowy ekran. Z dużym powodzeniem, o czym może świadczyć przyznanie Oscara autorowi scenariusza, którym był sam Clowes. Z pozoru wydawałoby się, że "Ghost World" to kolejne dzieło o dojrzewaniu, jakich niezależni komiksiarze produkują w zatrważających ilościach, ale dla mnie stanowi próbę odnalezienia nowego języka, najlepiej służącemu opisowi rzeczywistości przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Unurzanych w nowym modelu popkultury w stylu MTV, dziwnych, jakby niezdecydowanych, kiedy już pogrzebano pewne modele funkcjonowania w społeczeństwie, ale jeszcze nie opracowano nowych, chyba jednak różnych od globalnych realiów początku nowego wieku. (KO)

2. "Przybysz" (Shaun Tan; luty 2009)
Uwielbiam komiksy (i nie tylko), które sprawiają, że po lekturze krzyczę "jeszcze!". Shaun Tan i jego "Przybysz" zrobili to błyskawicznie i już za to należy mu się miejsce na naszej liście. Gdy dodamy do tego fakt, że komiks nie jest wypełniony kadrami, lecz małymi dziełami sztuki i jest kolejnym dowodem, że obraz wystarcza za tysiąc słów, to otrzymamy tytuł prawdziwie zasługujący na miano "mistrza komiksu". Wobec tych (niepodważalnych?) zalet nie trzeba już wspominać, z jakim edytorskim mistrzostwem "Przybysz" został potraktowany przez Kulturę Gniewu, by szczerze napisać "dziękuję". (JT)

1. "Black Hole" (Charles Burns; październik 2007)
Dwunastoczęściowe "Black Hole" powstawało przez 10 lat (1995-2005) i z początku wydawane przez Kitchen Sink Press, po czterech numerach "przetransferowano" do Fantagraphics gdzie ukazało się kolejnych osiem zeszytów (i wznowienia poprzednich). Zbiorcze wydanie historii napisanej i narysowanej przez Charlesa Burnsa ukazało się u nas w 2007 roku i do tej pory jest to najdroższy i posiadający największą ilość stron komiks wydany przez Kulturę Gniewu. A teraz jeszcze okazuje się, że najlepszy (naszym zdaniem). "Black Hole" zabiera czytelnika w lata 70-te do Seattle, gdzie wśród młodzieży wiodącej standardowy żywot (szkoła, pierwsze miłości, pierwsze narkotyki) szaleje osobliwa choroba przenoszona drogą płciową, charakteryzująca się tym, że jej nosiciele... mutują. Dzieło Burnsa to komiks kompletny - fantastyczny scenariusz, posępny klimat i doskonała grafika łączą się w jedną, spójną całość i nie pozwalają się oderwać od lektury. Gdybym miał wybrać jeden komiks, który mógłbym wziąć na przysłowiową "bezludną wyspę" to byłby to właśnie "Black Hole". (ŁM)

#590 - Kulturalne Czwartki (2): polskie TOP10!

W drugiej odsłonie naszego cyklu poświęconemu dziesięcioleciu Kultury Gniewu postanowiliśmy wybrać dziesięć najciekawszych pozycji wydawnictwa stworzonych przez rodzimych twórców. Do naszej redakcyjnej Fantastycznej Czwórki (Kuba Oleksak, Janusz Topolnicki, Robert Wyrzykowski, Łukasz Mazur) zaciągnęliśmy Tomasza Pstrągowskiego z Komiksomanii i po podaniu przez każdego swoich typów wyłoniliśmy gniewne TOP10! Ozdobą wpisu jest grafika Przemka "Surpiko" Surmy, autora wydanego w zeszłym roku albumu "HMMARLOWE i niedole Julitty", przedstawiająca głównego bohatera "Samotności rajdowca" Nicolasa Mahlera. Oba te tytuły ukazały się oczywiście pod szyldem KG. Przemku, dziękujemy! A Kulturze po raz kolejny życzymy lat stu!

10. "Człowiek Paroovka vs. Grand Banda" (Marek Lachowicz, Tomasz "TJFK" Kuczma; marzec 2006)
Jeden z pierwszych albumów Kultury Gniewu, jaki kiedykolwiek nabyłem. I jeden z najzabawniejszych, do którego wiele razy chętnie wracałem. Świetna i lekka kreska Marka Lachowicza, podkreślona cudownymi kolorami Tomasza Kuczmy. Ten komiks to właściwie dwa mniejsze albumy – skrzące się błyskotliwym humorem przygody garmażeryjnego herosa oraz absurdalne perypetie dwóch krewkich emerytek, które dążą po trupach do celu. Na uwagę zasługuje oryginalne i unikalne wydanie – z obydwu stron mamy do czynienia z pierwszą stroną okładki, komiks można zacząć czytać "od tyłu" po odwróceniu go do góry nogami, obydwie części łączą się ze sobą w środku. Bardzo zmyślny koncept. (RW)

9. "O zmroku" (Jean Dufaux, Tadeusz Baranowski; 2005)
"O zmroku" jest o tyle ciekawą pozycją, że stoi za nią niezwykła historia. Stworzony przed dwudziestoma laty miał się stać dla Tadeusza Baranowskiego biletem do kariery we Francji. Niestety, z planów zawojowania największego z europejskich rynków komiksów z różnych przyczyn nic nie wyszło. Polski czytelnik nigdy nie miał okazji poznać tej opowieści w jej pierwotnej wersji, ze scenariuszem Jeana Dufauxa, bowiem do albumu, który ukazał się 2005 roku, Baranowski dopisał własny scenariusz. Skrypt ten, mocno nasycony ówczesnymi aluzjami politycznymi może uchodzić dziś za nieco nieczytelny, ale jego dowcip wciąż daje radę. (KO)

8. "Wszystko źle" (Janek Koza; grudzień 2007)
Po drugim, i jak do tej pory ostatnim albumie Janka Kozy rewolucji spodziewać się nie należy. "Wszystko źle" utrzymane jest w charakterystycznej dla niego brudnej, antyestetycznej stylistyce graficznej, a krótkie formy jak zawsze balansują na granicy wulgarnych krotochwil i chropowatej poezji. I jakby więcej tu kiczu, brzydoty, białych kozaczków, tabloidowych sensacji, gnijącego na półkach supermarketu mięsa i budzącego obrzydzenie seksu, a autor jeszcze bardziej pogrywa sobie ze swoim czytelnikiem niż w pierwszym zbiorku swoich prac. Jeszcze więcej Kozy? Dla mnie jak najbardziej! (KO)

7. "Erotyczne zwierzenia" (Janek Koza; 2003)
Zanim Jan Koza zaczął kupczyć swoimi pracami w reklamach, tworzył komiksy, którymi dosłownie powalał mnie na kolana i nie pozwalał się długo z nich podnieść. Pamiętam, jak o jego "Erotycznych zwierzeniach" bardzo ciepło w "Produkcie" wypowiadał się Śledziu, a więc twórca z zupełnie innej bajki, bowiem Koza reprezentuje tzw. "komiks artystyczny". W swojej kategorii na głowę biję zbrojne w pędzle zastępy studentów ASP bawiących się w komiks, pretensjonalnego Sieńczyka, hardkorowego Mazola, milczącą Endo czy eksperymentującego Woynarowskiego. "Erotyczne zwierzenia" to ironiczny traktat obnażający ludzką nędzę i kpiący w żywe oczy ze swojego odbiorcy. Jakkolwiek odstraszająco dla tzw. "przeciętnego czytelnika" taki opis może zabrzmieć, komiks Kozy jest poruszający, przeraźliwie zabawny i boleśnie prawdziwy. (KO)

6. "HMMARLOWE i niedole Julitty" (Przemek "Surpiko" Surma; październik 2009)
Twórczość Przemka Surmy od dłuższego czasu podziwiać można w różnego rodzaju zinach, wydawnictwach zinopodobnych czy magazynach (m.in. "Maszin", "Jeju", "Karton"), ale dopiero ten komiks jest jego albumowym debiutem. Sympatyczny i nierozgarnięty detektyw Hmmarlowe musi rozwiązać tajemnicę pięknej Julitty, pomóc w problemach sercowych inspektorowi Demoralesowi i odgadnąć jaką rolę w tej łamigłówce odgrywa ponętna Ążella. Wszystko to w czerni i bieli ("(...) wygląda tak, jakby był kolorowy" jak to stoi w opisie na stronie wydawcy), podlane charakterystycznym dla Surpiko "ciepłym" (nie wiem jak inaczej to określić) poczuciem humoru. Obecnie trwają prace nad drugim tomikiem przygód Hmmarlowe'a pod tytułem "Honolulu Club" i trzymam kciuki, żeby ukazał się on jak najszybciej, bo te kilka plansz twórczości Surpiko, które w ciągu roku można zobaczyć w "Kartonie" to zdecydowanie za mało! (ŁM)

5. "Pierwsza brygada: warszawski pacjent" (Tobiasz Piątkowski, Krzysztof Janicz, Janusz Wyrzykowski; grudzień 2007)
Dla mnie to nie jest komiks, a inicjatywa. Inicjatywa, która wyrosła na steampunkowym hype'ie i fantastycznym serwisie Krzysztofa Janicza. Powodem dla którego, w moich oczach, zasłużyła sobie ona na wyróżnienie, nie jest fakt, że to świetna postmodernistyczna zabawa z polską literaturą, a do tego rewelacyjnie narysowana, tylko jej żywotność. Niejeden już komiks w Polsce miał cykl wydawniczy - eufemistycznie rzecz ujmując - bardzo nieregularny, albo też zupełnie umarł "gdzieś po drodze", ale jedynie "Pierwsza Brygada" nigdy w mojej świadomości nie dołączyła do grupy niedokończonych opowieści. I nie mówię tego ze względu na coraz realniejszego "Tokijskiego Łącznika". Po prostu Tobiasz Piątkowski, Krzysztof Janicz i Janusz Wyrzykowski stworzyli świat tak fascynujący, że ani przez chwilę nie byłem w stanie wyobrazić sobie, iż prędzej czy później nie doczekam się ciągu dalszego. I choć może taki argument może wydawać się dziwnym, to właśnie za tę moją "wiarę" w ten komiks, należy mu się miejsce na tej liście. (JT)

4. "Łauma" (Karol "KRL" Kalinowski; październik 2009)
Przyznam szczerze, iż mocno trzymałem kciuki żeby ostatni (póki co) album KRLa wskoczył do pierwszej trójki rankingu, ale niestety nie udało się. Wydany na MFK 2009 komiks opowiadający o niezwykłych losach małej Dorotki i jej rodziny z miejsca stał się hitem. Pomogła mu w tym nietypowa (jak na nasz rynek) promocja w postaci publikacji w sieci całego pierwszego (z trzech) rozdziałów, ale przede wszystkim była to po prostu zasługa świetnego scenariusza i rysunków. Ze względu na nieścisłości w regulaminie emefkowego konkursu na album roku, tytuł ten w 2009 - pomimo oddania większości głosów właśnie na "Łaumę" - przypadł innemu komiksowi, ale już podczas obecnej edycji dzieło Karola Kalinowskiego otrzymało zasłużoną statuetkę. Jeśli dodać do tego świetną sprzedaż, przyjęcie wśród czytelników i - co chyba najważniejsze - bardzo możliwą ekranizację, to KRL chyba wybaczy, że "Łauma" nie wskoczyła u nas na "pudło". (ŁM)

3. "Ósma czara" (Krzysztof "Prosiak" Owedyk; luty 2007)
Postapokaliptyczna "Ósma czara" Krzysztofa "Prosiaka" Owedyka to legenda polskiego undergroundu – po pierwszych dwóch podziemnych wydaniach doczekała się reedycji w Kulturze Gniewu. Owedyk stworzył znakomicie skonstruowaną historię o żmudnej podróży do Raju w celu odzyskania ukochanej, w warunkach Europy zniszczonej Armagedonem. Prosiak z rozmachem kreśli opowieść z bogatymi odniesieniami biblijnymi i kulturowymi, nie bojąc się przy tym zadawania bardzo odważnych i trudnych pytań o wiarę (zwłaszcza chrześcijańską), szczęście i miłość. Powstało dzieło odważne, trudne, zapadające w pamięć. W moim odczuciu najlepszy polski komiks, jaki kiedykolwiek przeczytałem od Kultury. Chociaż z doświadczenia wiem, że nie przemawia do wszystkich. (RW)

2. "Osiedle swoboda" (Michał "Śledziu" Śledziński; marzec 2010)
Typując zbiorcze "Osiedle Swoboda" do polskiego TOP10 Kultury Gniewu, czułem się odrobinę jakbym cofnął się w czasie i na MFK 2009 był jednym z tych, którzy wybrali reedycje "Jeża Jerzego" na najlepszy komiks roku. Na szczęście te delikatne uczucie zażenowania znika przy świadomości, że dla wielu czytelników (zaryzykuje nawet tezę, że mówimy tu o większości) ten komiks był właściwie premierą, a nie zbiorczą reedycją właśnie. A ponieważ ciężko uzasadniać ten wybór nie sięgając kolejny raz po argumenty wielokrotnie już używane, to wspomnę tylko o tym, że jestem Kulturze Gniewu zwyczajnie wdzięczny za te wydanie. Komiks, który dla wielu jest wręcz synonimem "Produktu" i w ekspresowym tempie dorobił się miana klasyka, został w końcu zebrany i wydany w sposób na jaki zasługiwał już od wielu lat. Ten integral to ukłon w stronę Śledzia i czytelników, za co bardzo dziękuję. (JT)

1. "Na szybko spisane 1980-1990" (Michał "Śledziu" Śledziński; marzec 2007)
Komiks-legenda, już w chwili premiery obwołany jednym z najlepszych i najważniejszych polskich komiksów w historii. Znawcy chwalili Śledzia za świetnie narysowany i pokolorowany album, sprawnie prowadzone tempo opowieści łączącej humor z goryczą, oryginalny sposób narracji – w komiksie nie pada ani jedno słowo poza monologiem z offu głównego bohatera. Czytelnicy pokochali "Na szybko spisane" za wspominkową podróż w przełom lat 80. i 90. XX wieku – dla wielu krainę sielskiego dzieciństwa - i przywołanie całej galerii gadżetów i symboli z tamtej epoki. Druga część, poświęcona dekadzie 1990-2000 cieszyła się już nieco mniejszym entuzjazmem, być może z powodu nie tak dużej uwagi, jaką Michał Śledziński poświęcił aspektom tej dekady. Obydwie odsłony NSS (a miejmy nadzieję, że niedługo dołączy do nich część trzecia dopełniająca trylogię) zasługują w pełni na uwagę, bo to doskonałe komiksy o klasie światowej. (RW)

A już za tydzień - zagraniczne Top 10!

#583 - Kulturalne Czwartki (1): dziesięć lat gniewu

Dzisiaj startujemy z Kulturalnymi Czwartkami - nowym cyklem, który poświęcamy w całości wydawnictwu Kultura Gniewu, obchodzącemu w tym roku dziesięciolecie swej działalności. Na pierwszy ogień idzie wpis traktujący ogólnie o wydawnictwie, nieco przybliżający jego historię. Po bardziej szczegółowe dzieje KG (między innymi) zapraszamy na ziniolowe Gniewne Popołudnia. Każdy z wpisów przyozdobimy urodzinową grafiką, którą specjalnie na ten cel stworzyli różni artyści związani z wydawnictwem. Dzisiaj jest to rysunek Karola Kalinowskiego, który w zeszłym roku pod szyldem KG wydał hitową "Łaumę", uznaną za Album Roku na niedawnej emefce! Sto lat, Kulturo!

Równo dziesięć lat temu, w październiku 2000 roku, pod szyldem nowego wydawnictwa Kultura Gniewu prowadzonego przez Jarosława Składanka ukazało się wydanie zbiorcze "Zakazanego Owocu" Dariusza Palinowskiego. Natomiast dekadę później historia zatoczyła koło i na sklepowe półki trafiło ekskluzywne wznowienie pierwszego komiksu KG wzbogacone o przygody braci Kowalskich i inne komiksy Pały. Tym (między innymi) miłym akcentem zaczynają się obchody 10-lecia jednego z najważniejszych rodzimych wydawnictw komiksowych.

Od początku XXI wieku wiele się w komiksowym światku zmieniło. Przede wszystkim powstał rynek (tudzież "ryneczek" jak to niektórzy wolą go określać) komiksowy, pojawiły się profesjonalne wydawnictwa a wraz z nimi klasyka komiksu światowego, wcześniej nie dostępna na półkach księgarń. Zmieniała się również Kultura Gniewu, która po czterech latach z jednoosobowego wydawnictwa przeistoczyła się w trójgłową instytucję. Do założyciela dołączył Paweł Tarasiewicz oraz Szymon Holcman, a wraz z nimi przywędrowały komiksy zagranicznych twórców. Znana do tej pory z wypuszczania na światło dzienne albumów jedynie polskich komiksiarzy (w tym m.in. Jakuba Rebelki, Benedykta Szneidera, Tadeusza Baranowskiego czy Ryszarda Dąbrowskiego) Kultura, w 2005 roku wydała "Damskie dramaty" Szwajcarki Anny Sommer, której nazwisko stało się nieoczekiwanie silnym punktem "gniewnego" CV w kontaktach z zagranicznymi wydawcami.
Kolejne pięć lat wydawnictwa to już zupełnie inna historia. Poszerzenie składu sprawiło, że komiksy z KG zaczęły wychodzić coraz częściej. W 2006 roku pojawił się m.in. "Exit" Thomasa Otta, jedno z najsłynniejszych dzieł Daniela Clowesa "Ghost World" czy "Bend" popularnego u nas Mawila. Natomiast kolejne lata to chociażby "Alieen" Lewisa Trondheima, "Kot Fritz" Roberta Crumba – absolutnego klasyka jeśli chodzi o komiks niezależny, "Black Hole" Charlesa Burnsa czy "Trzy cienie" Cyrila Pedrosy. A to zaledwie wierzchołek góry lodowej, bo tytułów wartych najmniejszej choćby wzmianki jest znacznie więcej. Oprócz pokazywania czytelnikom komiksowych perełek z całego świata, Kultura nie zapomniała o rodzimych twórcach i na przestrzeni tych kilku lat zdołała zgromadzić pod swoimi skrzydłami jedne z najciekawszych nazwisk polskiej sceny komiksu. Najważniejszym z nich wydaje się Michał Śledziński, który przez ostatnie lata mocno związał się z KG i to pod ich szyldem wydał (póki co) dwie z trzech części serii "Na szybko spisane", pierwszy sezon "Wartości rodzinnych" (spin-offy w drodze!) czy wyczekiwane przez niejednego zbiorcze wydanie kultowego "Osiedla Swoboda" (drugie wydanie już niedługo). Po piętach depcze mu Karol "KRL" Kalinowski, który co prawda do tej pory wydał w Kulturze jedynie "Łaumę", ale ta szybko okazała się hitem, który wkrótce zawitać może również na wielkich ekranach. A jest przecież jeszcze Marek Lachowicz, który co czas jakiś przybywa z kolejnym albumem z przygodami bohaterów z uniwersum Człowieka Paroovki, Jakub Rebelka za każdym razem oszałamiający czytelnika warstwą graficzną swoich komiksów czy "młodzi gniewni", jak Marcin Podolec i Robert Wyrzykowski ("Kapitan Sheer") czy Maciej Łazowski ("Boska tragedia"), którzy w Kulturze zaliczyli swoje albumowe debiuty.

Ale wydawnictwo, nawet z najlepszymi twórcami i komiksami, nie istniałoby bez czytelników, z czego KG doskonale zdaje sobie sprawę i dba o nich jak tylko może.

Przede wszystkim poprzez tytuły, które wypuszcza na światło dzienne. Tak jak już wspomniałem wyżej, dzięki Kulturze Gniewu polski czytelnik mógł zapoznać się z twórczością Clowesa, Otta czy Crumba, ale również Adriana Tomine ("Niedoskonałości"), Paula Hornschemeiera ("Trzy paradoksy"), fantastycznego Guy Delisle'a ("Phenian", "Kroniki birmańskie", "Louis na plaży") czy zdobywczyni Eisnera, Rutu Modan ("Rany wylotowe"). Kilka nazwisk można by jeszcze oczywiście podać, ale nie chodzi tu o samą wyliczankę, a raczej pokazanie w jak różnorodne komiksowe rejony zabiera swoich czytelników wydawnictwo. Alternatywa, mejnstrim, komiksy ambitne, humorystyczne, groza, obyczaj, dokument – to i jeszcze więcej znaleźć można w komiksach KG. Banalne, ale prawdziwe - dla każdego coś miłego.
Kolejnym mocnym punktem każdej publikacji Kultury jest jej wydanie. Jak wspomina w wywiadach założyciel KG, przygotowanie "Zakazanego owocu" do druku zajęło trzy lata, a w recenzji albumiku na Gildii można wyczytać, iż "pod względem edytorskim przebija wiele pozycji wydawanych przez naszych "potentatów" komiksowych". Śmiało można powiedzieć, że przez te dziesięć lat zmieniło się tyle, że obecnie to Kultura Gniewu jest jednym z owych potentatów, zaś same wydania nieustannie stoją na wysokim poziomie. Podejście wydawnictwa do każdej z publikowanych pozycji jest mocno indywidualne, czego najlepszym przykładem niech będzie "Przybysz" Shauna Tana. Fenomenalna graficznie niema powieść, której zapewniono iście królewskie wydanie – twardą, tłoczoną i lakierowaną okładkę, grubą kredę w środku i zakładkę. Ale owa dbałość nie dotyczy tylko pozycji znanych i obsypywanych nagrodami na całym świecie, ale również albumów dopiero przebijających się do świadomości komiksiarzy.

Dobre tytuły i jakość wydania - jeśli by się uprzeć, można w mniejszy lub większy sposób przypisać te dwie cechy w zasadzie każdemu z wydawców. Jest jednak rzecz, której może pozazdrościć Kulturze Gniewu czy to Egmont czy timof comics czy każdy inny – kontakt z czytelnikami. Blog wydawnictwa prowadzony jest od ponad czterech lat (do tej pory jest to jedyne wydawnictwo, które zdecydowało się na taką formę promocji) i można na nim znaleźć tony informacji, zdjęć, zapowiedzi, plotek i ploteczek. Pomimo założenia profilu na facebooku (prawie 2000 znajomych!), jest on nadal aktualizowany i stanowi świetne źródło informacji. Przyczepić można się jedynie do strony oficjalnej, która od lat jest w "stanie przejściowym" i zapowiadane są jej modyfikacje, ale z drugiej strony ta "prehistoryczność" w porównaniu ze stronami w których forma przeważa nad treścią ma swój urok. To tyle jeśli chodzi o obecność KG w internecie, w "rilu" też się trochę dzieje. W przeciwieństwie do kilku innych edytorów, dla których wydanie komiksu jest ostatnim etapem po którym liczone są już tylko zyski (lub straty), w Kulturze jest to dopiero połowa drogi. W ramach promocji tytułów organizowane są kameralne spotkania z twórcami czy też nieco większe imprezy, jak np. pamiętne Wąsate Spotkania Komiksowe (nazwa nieoficjalna, marzec 2010) związane z premierą m.in. "Gangu Wąsaczy", które jeszcze długo będzie się pamiętać, chociażby ze względu na nieodłączny element większości komiksiarzy tego wieczora – wąsów.
Kultura Gniewu wprowadziła mnie do świata komiksów nieco ambitniejszych i pokazała, że kadry i dymki to nie tylko "laser z dupy" z TM-Semic, ale i rzeczy znacznie poważniejsze. Po latach komiksowej posuchy w moim życiu (kiedy to stwierdziłem, że to jednak hobby dla dzieci), była - a raczej jej komiksy były - jednym z głównych powodów, dla których zacząłem zagospodarowywać swoje półki na nowo "kolorowymi zeszytami". I za to chociażby dziś chciałbym podziękować! Więc jeszcze raz - sto lat, Kulturo!