#2544 - Kontrowersje wokół "Charity & Sylvia" Tillie Walden

Kontrowersje wokół "Charity & Sylvia", najnowszej powieści graficznej autorstwa Tillie Walden. Amerykańskiej artystce komiksowej, jednej z najmłodszych triumfatorek prestiżowej Eisner Award, która uchodzi za głos pokolenia Z, postawiono dość poważne zarzuty.  

Historyczka Rachel Hope Cleves autorka książki prawie pod tym samym tytułem ("Charity and Sylvia: A Same-Sex Marriage in Early America"), ale będącej biografią tytułowych bohaterek, Charity Bryant i Sylvii Drake, twierdzi, że "Charity i Sylvia" Walden jest w dużej mierze adaptacją jej publikacji.

"Charity & Sylvia" to pierwsza w pełni autorska powieść graficzna twórczyni znanej na polskim rynku z "Zawirowań" i "Załogi Promienia" od roku 2019 i nagrodzonego Eisnerem albumu "Are You Listening?". Nad komiksem o życiu Bryant i Drake, lesbijskiego małżeństwa, które żyło na początku XIX wieku w małym miasteczku w Nowej Anglii, Walden prace rozpoczęła w 2024. Wówczas zaczęła się jej rezydenturę w Henry Sheldon Museum of Vermont History i uzyskała finansowanie z grantu National Endowment for the Humanities.

Poniższy tekst stanowi rozwinięcie wpisu, który ukazał się na oficjalnym fan-page`u Kolorowych Zeszytów na Facebooku w dniu 1 lipca 2026 roku. Kilka rzeczy w nim zmieniłem, kilka przeredagowałem i uzupełniłem trochę informacji, które w kontekście ogólnej wymowy wydały mi się istotne.

Komiksowe "Charity & Sylvia" miało premierę w czerwcu 2026, album ukazał się nakładem Drawn & Quarterly. Oficyny prestiżowej, z dużymi tradycjami i piękną historią. Natomiast nakładem Oxford University Press w 2014 roku ukazała się (prawie!) tak samo zatytułowana książka autorstwa Rachel Hope Cleves. Publikacja ta była studium dokumentów historycznych dotyczących związku Bryant i Drake, który miał miejsce w XIX wieku. Książkowe "Charity & Sylvia" znalazło się na krótkiej liście nominacji do Lambda Literary Award w kategorii LGBT Studies w ramach 27. edycji Lambda Literary Awards. 

Sama Cleves jest amerykańsko-kanadyjską historyczką, która studiowała na Uniwersytecie Columbia i Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Od 2009 wykłada na Uniwersytecie Wiktorii w Kolumbii Brytyjskiej od 2009 roku. Jest specjalistką od wczesnej historii Ameryki, a jej obszary badawcze obejmują kwestie płci i seksualności, związków Stanów Zjednoczonych z rewolucją francuską i drugą wojną o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Co zostało zarzuca się Tilie Walden?

Zdaniem Rachel Hope Cleves komiks Walden jest tak dalece oparty na jej książce, iż domaga się, aby uznano ją za współautorkę i odpowiednio wynagrodzono, jak czytamy na łamach magazynu komiksowego "The Comics Beat", gdzie o tej sprawie pisze Samantha Puc. W tej sprawie w swoich mediach społecznościowych opublikowała list otwarty. Jak relacjonuje Cleves, artystka komiksowa wielokrotnie powtarzała w wywiadach, że pracując nad swoim komiksem opierała się na obszernych badaniach, jednocześnie "nie przyznając, że jej utwór jest w rzeczywistości oparty na mojej książce". 

Oddając głos Cleves:

[...] starałam się cieszyć tym, że książka Walden przybliża ich historię [Charity i Sylvie - przyp.red] szerszemu gronu czytelników, nawet jeśli autorka zdecydowała się wykorzystać mój tytuł i projekt okładki, moją narrację i moje badania, umieszczając jedynie jedno zdanie podziękowania na samym końcu książki.

Ilustracje i sposób opowiadania Walden są wspaniałe, o czym powiedziałam jej, gdy skontaktowała się ze mną w trakcie, gdy rysowała komiks. Nie umniejszałoby to w niczym jej ciężkiej pracy, gdybym szczerze przyznała, że ​​jej komiks jest oparta na mojej ciężkiej pracy

[...] 

[Walden] zaadaptowała moją książkę bez podania źródła ani wynagrodzenia, a moje badania przypisywała sobie. Nie wątpię, że spędziła dużo czasu, przeglądając listy w Muzeum Henry'ego Sheldona, ale historia, którą opowiada, nie znajduje się tam. To historia, którą ja poskładałam w całość podczas wielu lat, gdy odwiedziłam co najmniej dwadzieścia różnych miejsc w Stanach Zjednoczonych, nie tylko w Vermont, ale także w Massachusetts, Nowym Jorku, Illinois i stanie Waszyngton.

Co więcej, jak czytamy w artykule Roberta Ito w "New York Timesie" biografia autorstwa Cleves ma być głównym źródłem informacji na temat życia Charity Bryant i Sylvii Drake, ale Walden "nie jest konsekwentna", jak to ujęta na "The Beat", w cytowaniu tego źródła. Jak rozumiem, w ramach promocji swojego komiksu twierdziła, że momentami korzystała ze źródeł pierwotnych, gdy tak naprawdę posiłkowała się efektami pracy Cleves.

Jak czytamy Tillie Walden na drugiej stronie posłowia wspomina książkę Cleves. Cytując:

Udało mi się połączyć te krótkie wspomnienia w historię, wzbogaconą o kontekst zbudowany na podstawie lektury ponad 900 listów oraz imponującej, nieskończenie bogatej w informacje historię ich życia, spisaną przez Rachel Hope Cleves zatytułowaną „Charity and Sylvia”. Bez tych różnych perspektyw, z których można było spojrzeć na nich, moja praca byłaby znacznie trudniejsza. 

Ich własne teksty rzadko wspominały o ich dzieciństwie, ale dzięki pracy Cleves i jej badaniom w tym zakresie, byłem w stanie opisać ich młodość z satysfakcjonującą ilością szczegółów

Jest to jedyny raz, kiedy Cleves jest wspomniana w komiksie. Natomiast jej nazwisko pojawia się w sumie 50 razy na stronie Walden dedykowanej bibliografii do komiksu. "Oczywistym jest, że proces powstawania książki Tillie polegał na tym, że przeczytała moją książkę bardzo uważnie i na jej podstawie zaczęła tworzyć wersję roboczą, a potem poszła robić badania" - zaznacza Cleves. 

I jak dodaje w rozmowie z dziennikarką "Beat":

Drawn & Quarterly powinno było wykupić prawa do komiksowej adaptacji mojej książki i nadać jej tytuł Tillie w sposób wskazujący na to, że jest to właśnie adaptacja. Powinni byli umieścić mnie na pierwszym planie. Nie chcę umniejszać jej niesamowitej pracy, ale trzeba otwarcie przyznać, że to powieść graficzna oparta na mojej książce. 

Sprawa została przede mną poruszona na polskim gruncie przez Sylwię Kaźmierczak z Yuri Daily, redaktorkę nieistniejącego już serwisu "Comix Grrrlz" na grupie FB "Komiksy bez granic". Jak polska publicystka pisze niektórzy amerykańscy recenzenci nawołują do bojkotu komiksowej wersji. Póki co do tej sprawy nie odniosła się ani Tillie Walden. Jak dodaje Kaźmierczak, Walden w swoim mediach społecznościowych ma usuwać wątki i wzmianki o Cleves.

Odpowiedź ze strony wydawcy, cisza ze strony autorki

Podczas prac nad artykułem ani Tillie Walden, ani Drawn & Quarterly nie odniosły się do tej sprawy, Dopiero po tym, jak ukazał się artykuł, wydawca D&Q, Peggy Burns, wysłała do "The Beat" oświadczenie mailem. Czytamy w nim:

Drawn & Quarterly popiera rzetelność badań Tillie Walden nad jej powieścią graficzną „Charity and Sylvia” i prosi czytelników o zapoznanie się z jej posłowiem, w którym wyjaśnia, jak powstała książka. Artystka określa „Charity and Sylvia: A Same Sex Marriage in Early America” (2014, Oxford University Press) jako „niesamowitą, nieskończenie pouczającą historię ich życia autorstwa Rachel Hope Cleves” i podkreśla, jak bardzo jest wdzięczna badaniom autorce.

W posłowiu Tillie wyjaśnia również, że umieszczenie w książce bibliografii tak obszernej i spersonalizowanej, jak sobie tego życzyła, uczyniłoby ją zbyt nieporęczną, biorąc pod uwagę liczbę cytowań. Tillie wyjaśnia, że ​​aby zachować jak największą transparentność, stworzyła archiwum online dostępne pod adresem www.charityandsylvia.com. Cytuje w nim wszystkie materiały źródłowe, a także wyjaśnia, gdzie od nich odbiega. To archiwum to coś więcej niż standardowa bibliografia, ponieważ Tillie szczegółowo opisuje swoje badania, wybory artystyczne, cytaty i materiały źródłowe, zarówno wizualne, jak i narracyjne. 

Oprócz blisko 50-krotnego cytowania prac Cleves, często bardzo szczegółowo, autorka na stronie „about” wymienia Cleves wśród osób i organizacji, które bezpośrednio lub pośrednio umożliwiły powstanie książki.